آزادی والاترین ارزش است

57406186 - آزادی والاترین ارزش است

نویسنده: دکتر محمد عماره
مترجم: سمیع الله داعی

مفهوم دین باوری بدون آزادی ماهیت خودش را از دست می دهد، اکراه و اجبار انسان ها را از مرز ایمان به مرز نفاق می کشاند و اینست معنی قول خدای متعال: لا اکراه فی الدین”(بقره۲۵۶) با  قد و قامت کشیدن اجبار مفهوم ایمان منتفی می شود به گونه ی که حتا دخول در دین که والاترین ارزش است نباید قرین و هم آغوش اجبار و اکراه باشد.

آزادی حقیقت مسلمی است که در لابلای متون اسلامی وجود دارد  و به همین علت فتوحات اسلامی که در امتداد تاریخ واقع شده است چیزی نبوده جز اینکه ضمیر و نهان انسان های شرقی را از زیر سلطه زهر آگین رومیان و فارسیان نجات دهد به گواهی کتاب ” المسیحیون و الیهود فی التاریخ الاسلامی العربی و الترکی “

تعداد شهروندانی که بعد از فتوحات در شهر های شرقی به اسلام گرویده بودن به ۲۰ % نمی رسید ( فتوحات اسلامی انسان ها را از قید و بند های همنوعان خودش نجات داد و آنها را مجبور نساخت که به زور وارد قلمرو فکری مسلمانان گردند)

همچنین این حقیقت را – حقیقتی که فتوحات اسلامی قرین به آزادی و آزاد سازی بوده است – مورخ قبطی ” یعقوب نخله روفیله” ( ۱۸۴۷- ۱۹۰۵م) در کتاب ” تاریخ الامه القبطیه ” اذعان کرده و می گوید : ” بیگمان فتوحات اسلامی به ملت های قبطی نوعی از آزادی و استقلال مدنی را به وجود وارد که ما در هیچ وقتی از تاریخ شاهد این نوع راحتی و آزادمنشی نبوده ایم ، در حقیقت تلخی های که از دولت روم به کام مان چسپیده بود با طعم این آزادی تبدبل به شهد و شکر گردید.

باور اسلامگرایان به مفهوم آزادی در طول تاریخ اسلامی بدون انقطاع و دگردیسی در صدر جدول کار و فعالیت این گروه قرار گرفت – یعنی آزادی مفهومی نبود که تنها در سده های نخستین اسلامی مورد توجه قرار گرفته باشد – بعد از گذشت پنج قرن از فتوحات اسلامی نویسنده چیره دست سریانی ” میخائیل اکبر” (۱۱۲۶-۱۱۹۹) به این نکته اشاره می کند و می گوید: ما در زیر فشار و استبداد رومی ها زمین گیر شده بودیم تا جای که حتا معابد و کنائس ما به بد ترین صورت مورد تهاجم قرار می گرفت؛ بدون مهربانی تهمت های بس سنگین و ناسزایی به ما بسته می شد تا اینکه پسران  اسماعیل (مسلمان های عرب) بسوی ما شتافتن و ما را از زیر دست و پنجه های متعفن اهل روم نجات دادند؛ ما به آزادی رای و باور رسیده بودیم و با اختیار خود دین و آئین خویشتن را انتخاب می نمودیم ؛ این گونه بود که مفهوم آزادی در ذهن ما نقش بسته و زندگی در آرامش و سلامتی برای ما لذت بخش گردیده بود. پس به این اساس فتوحات اسلامی شبیه چتر نجاتی بود که در جلو توده های شرقی پهن گردید و مردم راحت توانستن با این چتر نجات خود را به امن ترین دروازه های آزادی – دینی و اجتماعی – برسانند.

57406186 300x192 - آزادی والاترین ارزش استمستشرق انگلیسی تبار ” سیر توماس آرنولد ” (۱۸۶۴-۱۹۳۰) در کتاب ” الدعوه الی الاسلام”  جملات زیبای را در وصف آزادی که مسلمانان به جهان غیر خود هدیه دادن نقل می دهد که : یکی از مسلمات تاریخی اینست که اقرار کنیم دگر اندیشان و غیر مسلمانان در زیر سایه حکومت اسلامی چنان با عیش و عشرت ، گذشت محبت، تسامح و عدالت زندگی کردن که نظیر آن در اروپای جدید دیده نمی شود”.

نکته ظریف و باریک در نظر نکته چینان و ظریف اندیشان در اینجاست ، آزادی ی که اسلام و مکتب اسلامی در بطن خود آن را پرورانیده بود تنها آزادی در دین و عقیده نبود بلکه ارزش های اسلامی در لابلای خود آزادی اجتماعی و اقتصادی را نیز در خدمت غیر مومنان گذاشته بود.

نمونه ی از این آزادی را در سطور زیر بنگرید.

قبل از ورود مسلمان شهروندان هر کشور به حکومت روم سی گونه مالیه می پرداختن – خنده آورتر این بود که حتا از تنفس هوای که در فضا موجود بود نیز مالیه می گرفتند – حکومت اسلامی انواع متعدد مالیه فوق الذکر را به دو گونه کاهش داد اول : خراج از زمین های که دارای قابلیت زرع می داشتند و در این امر مسلمان و غیر مسلمان در یک سطح و زیر یک حکم قرار میگرفتن دوم: مالیه اصلی ( جزیه ) این مالیه عبارت از مقدار معینی از پول بود که اشخاصی آن را دفع میکردند که تمایلی به پیوستن با لشکر مسلمین را در جنگ ها نمی داشتند – جالب اینجاست که جزیه فقط از کسانی گرفته می شد که قدرت جنگیدن در کنار مسلمان ها را داشتن اما نمی جنگیدند، این پول مشخصن بدیل خدمت سربازی شان به حساب می آمد.

به هیچ وجه من الوجوه گرفتن جزیه از غیر مسلمانان بدیلی نبوده از عدم دخول شان به دین اسلام؛ به علت اینکه علمای نصارا ، علمای یهود، اطفال، بزرگسالان و خانم ها از مالیه فوق الذکر معاف بودن حتا در کنار این ؛ آنها از دولت اسلامی سهم معینی که برای شان مشخص شده بود بسان مومنان می گرفتند.

سلام آزادی را با تمام شاخ و برگ هایش به مردم شرق نشینان و خاوریان به ارمغان آورد طوری که این حقیقت را فیلسوف آمریکایی تبار ” جون تایلور ” (۱۷۵۳-۱۸۲۴) اذعان کرده و میگوید: اسلام شبیه انفجار خوش یمنی بود که در بطن کشور های غربی اتفاق افتید، دست باداران و قلدران زمان را از تحمیل عقیده انحصاری خود به دیگران کوتاه کرد، برای بردگان و بندگان آزادی بخشید، امید ، انسانیت برادری و برابری از بارزترین مولفه های بود که برای ما تقدیم کرد. در نتیجه حقیقت های اساسی که نفس بشر نیاز مبرم به آن دارد برایش اعطا کرد “

این چنین بود که آزادی و آزاد منشی نخستین هدفی بود که فتوحات اسلامی آن را در امتداد قرن های متمادی دنبال می کرده است تا غل و زنجیر های استبداد مستبدین و استکبار مستکبرین را از دست و پا انسان های ناتوان باز کند و آنها را از نعمت آزادی برخوردار سازد.

/

  • برچسب ها
  • * سردبیر دوهفته نامه دنیای جوان * نویسنده * استاد دانشگاه

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

    دو × چهار =