زندگی در راه خدا

5724524 - زندگی در راه خدا

نویسنده: محمد فتحی النادی
ترجمه: عبدالناصر امینی

از میان انسان‌ها، شهدا در نزد خداوند اجر و پاداش بیشتری دارند؛ چنانچه در آیه ۱۹ سوره حدید آمده است: «والشهدآء عند ربهم لهم أجرهم و نورهم / و شهداء نزد پروردگارشان برای آن‌ها است پاداش‌شان و نور‌شان».

خداوند متعال برای شهدا بالاترین منازل و درجات را نظر گرفته و اطاعت کنندگان الله و رسول را بشارت می‌دهد که آنان نیز همراه و رفیق با شهدا خواهند بود: «ومن یطع الله والرسول فأولئک مع الذین أنعم الله علیهم من النبیین والصدیقین والشهداء والصالحین وحسن أولئک رفیقا / و کسی‌که الله و پیامبر را اطاعت کند (روز قیامت) همنشین کسانی خواهد بود که الله بر آنان انعام نموده‌است، از پیامبران، و صدیقان و شهدا و صالحان، و اینان چه نیکو رفیقانی هستند». [نساء:۶۹]

خداوند متعال شهدا را تکریم خاصی نموده است؛ رسول اکرم صلی الله علیه وسلم می‌فرماید: «ما أحد یدخل الجنه یحب أن یرجع إلی الدنیا، وله ما علی الأرض من شیء إلا الشهید، یتمنی أن یرجع إلی الدنیا فیقتل عشر مرات؛ لما یری من الکرامه / هیچ‌ یک از آنانی که به بهشت داخل می‌شود، دوست ندارد که به دنیا بازگردد هر چند همۀ آنچه بر زمین است از او باشد جز شهید، زیرا به‌واسطۀ کرامتی که می‌بیند، آرزو می‌کند که به دنیا بازگشته و ده بار کشته شود». (۱)

این شهیدی است که در راه خدا استخوان‌هایش شکسته شده، گوشت‌های بدنش تکه تکه گشته و اعضای جسمش را از دست داده است تا کلام (و آیین) الله بالا (و پیروز) باشد؛ دین الله غالب و برتر باشد؛‌حق بر باطل پیروز گردیده و عدالت جایگزین ظلم شود. این شهیدی است که به متاع فانیِ غنایم و اسیران توجه ننموده و جان و مالش را در راه الله فدا کرده است؟

اما آیا راه خدا فقط منحصر به جهاد و شهادت است؟ اگر چنین پنداری داشته باشیم، به گمانم دایرۀ وسیعی را بسیار محدود ساخته‌ایم؛ چون هرگاه تعبیر «سبیل الله / راه خدا» را به زبان می‌آوریم ذهن به سوی مفهوم جهاد و شهادت معطوف می‌گردد. درحالی که مفهوم این جمله به وسعت دنیا وسیع است. هر عمل خالصانه‌ای می‌تواند فی سبیل الله باشد.

5724524 300x200 - زندگی در راه خداانفاق مال چه اندک و چه زیاد اگر خاص برای رضای پروردگار باشد در راه خدا است؛ چنانچه خداوند متعال می‌فرماید: «والذین یکنزون الذهب والفضه ولاینفقونها فی سبیل الله فبشرهم بعذاب ألیم / و کسانی‌که طلا و نقره را می‌اندوزند (و گنجینه می‌کنند) و در راه الله انفاق نمی‌کنند، پس آن‌ها را به عذابی دردناک بشارت ده». [توبه:۳۴]

نفس خود را وقف کردن در راه خدا [برای خدمت به دین] از جملۀ مفاهیم فی سبیل الله است، چنانچه خداوند متعال می‌فرماید: «وما تنفقوا من خیر فلأنفسکم و ما تنفقون إلا ابتغاء وجه الله و ما تنفقوا من خیر یوفّ إلیکم و أنتم لاتظلمون. للفقراء الذین أحصروا فی سبیل الله لایستطیعون ضرباً فی الأرض / و آنچه از مال انفاق می‌کنید، برای خودتان است، و جز برای طلب خوشنودی خدا انفاق نکنید، و آنچه از مال انفاق می‌کنید (پاداش آن) به طور کامل و تمام به شما داده می‌شود و به شما ستم نخواهد شد. (صدقات شما) برای تهی دستانی است که در راه خدا محصور و باز داشته شده اند، و نمی‌توانند (برای تأمین هزینه زندگی) در زمین سفر کنند.» [بقره:۲۷۲-۲۷۳]

جملۀ «الذین أحصروا فی سبیل الله» به معنی کسانی است که خود را وقف جهاد در راه خدا کرده اند. همچنین گفته شده که این جمله دربرگیرنده افرادی است که خود را وقف طاعت و بندگی الله متعال نموده اند. «لایستطیعون ضرباً فی الأرض» یعنی: وقت فارغی برای تجارت و کسب معاش و هزینه‌های زندگی را ندارند و آنان اهل صُفّه هستند؛ گفته شده که فقر و نداری آنان را از شرکت در جهاد و مبارزه در راه خدا باز داشته است. و نیز گفته شده آنان قومی هستند که در معرکۀ جهاد که همراه و در رکاب پیامبر صلی الله علیه وسلم بوده اند، زخمی و زمین‌گیر شده اند و این بیماری و عذر، مانع حضور و همراهی شان از جهاد فی سبیل الله شده است. (۲)

روزه گرفتن برای رضای الله، عملی در راه خدا است؛ رسول اکرم صلی الله علیه وسلم فرمودند: «من صام یوما فی سبیل الله، بعد الله وجهه عن النار سبعین خریفا / هر کس یک روز را در راه خدا روزه گیرد، خداوند او را به فاصلۀ هفتاد سال از جهنم دور می‌گرداند ». (۳)

طلب مخلصانۀ علم برای رهانیدن خود و دیگران از تاریکی‌های جهل و نادی به سوی نور علم؛ حرکتی در راه خدا است. از حضرت انس بن مالک روایت شده است که گفت: پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمودند: «من خرج فی طلب العلم فهو فی سبیل الله حتی یرجع / هرکس برای طلب علم خارج شود، تا مادامی که برگردد، در راه خداست» (۴)

انفاق بر اهل و خانواده برای برطرف‌ نمودن مایحتاج‌ آن‌ها و بازداری‌شان از تکدّی‌گری و سؤال، از مصادیق عمل فی سبیل الله است. اصحاب کرام رضوان الله علیهم اجمعین در را بطه به انفاق بر اهل از پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم پرسیدند؛ ایشان در جواب فرمود: «ما أنفقتم علی أهلیکم فی غیر إسراف و لاتقتیر فهو فی سبیل الله / آنچه که شما بر اهل خود بدور از اسراف و خِسّت انفاق می‌کنید در راه خداست» (۵)

همچنین تلاش برای امرار معاش خود، خانواده و والدین نیز همین مفهوم را دارد. از حضرت انس بن مالک رضی الله عنه روایت شده است که گفت: در غزوه تبوک در رکاب و همراه پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم بودیم، یک لحظه جوانی سرحال و با نشاط که غنایمی برای خود بدست آورده و حمل می‌کرد از کنار ما گذشت، با خود گفتیم، اگر جوانی، توانمندی و نشاط این مرد در راه الله می‌بود برایش خیلی بهتر بود. این سخن ما به پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم رسید، ایشان پرسیدند: «[در رابطه با آن جوان] چه گفتید؟» گفتیم: چنین و چنان [جملاتی را که گفته بودیم، بازگو کردیم]. پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمود: «اگر [در بدست آوردن این غنایم] برای والدین خود تلاش کرده باشد، عملش در راه خدا بوده است؛ و اگر برای فراهم نمودن مایحتاج اهل و خانواده این کار راه کرده باشد، در راه خدا بوده است و حتی اگر برای نفس خود نیز تلاش کرده باشد، در راه خدا بوده است». (۶)

و بالاخره کلام نهایی و فصل الخطاب در رابطه با توضیح معنای «سبیل الله» این قول پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم است که امام عبدالرزاق از ایوب روایت کرده است که گفت: مردی قوی هیکلِ قریشی از رأس تل بر پیامبر اکرم و صحابه وارد شد، اصحاب گفتند: چقدر قوی هیکل است این مرد! ای کاش با این هیکل و توانمندی خود، در راه خدا می‌بود.

پیامبر صلی الله علیه وسلم فرمود:‌«آیا هرکس قتال نکند، در راه خدا نیست؟» سپس فرمود: «هرکس برای کسب نفقه حلال برای خانواده‌اش خارج شود، در راه خداست؛ هرکس برای کسب مال حلال برای حفاظت خود از گدایی و سؤال خارج گردد، در راه خداست و هرکس برای مال اندوزی و تکاثر خارج شود، در راه شیطان است». (۷)

مجاهد رحمه الله همین مفهوم را از پیامبر اکرم صلی الله علیه وسلم درک کرده و می‌گوید: راه خدا فقط یکی نیست، هر کار خیری (۸) که بنده انجام دهد، در راه خداست. (۹)

شاید شهادت انسان را از مشکلات و ناملایمات زندگی راحت نماید، اما راه جهاد طولانی است. حضرت ابوبکر صدیق رضی الله عنه پس از اسلام همواره در رکاب و معیت پیامبر صلی الله علیه وسلم بود و ایشان را یاری می‌رساند و در این راه مشکلات و قربانی‌های جانی، مالی بسیاری را برداشت نمود و حتی آبرو و عزت وی با تحدید مواجه شد اما با وجود همه این قربانی‌ها به شهادت در راه خدا نایل نیامد؛ اما کل زندگی‌اش جهاد در راه خدا بود.

حضرت خالد بن ولید که در اکثر غزوات و نبردهای اسلام و کفر حضور داشت و زخم‌های فراوانی جسمش برداشت، بر بستر مرگ وفات نمود، اما سراسر زندگی‌اش در راه خدا بوده است.

حضرت عمرو بن عاص فاتح بلاد، کسی که به گمان ما، در ثواب همۀ اعمال خیر مسلمانان مصر و شام از زمان فتح اسلامی تا قیامت شریک است و به میزان حسنات وی نیز افزوده می‌شود، در میدان نبرد و جنگ به شهادت نرسید، اما تا آخر عمر خویش که بر بستر آرمید، در راه خدا مبارزه کرد.

به همین خاطر است که خداوند متعال می‌فرماید: «من المؤمنین رجال صدقوا ما عاهدوا الله علیه، فمنهم من قضی نحبه و منهم من ینتظر وما بدلوا تبدیلا / از مؤمنان مردان هستند که به عهد و پیمانی که با خدا بسته بودند (صادقانه) وفا کردند، پس کسی از آنان هست که پیمان خود را به آخر رساند (وشهید شد) و از آنان کسی هست که در انتظار (وچشم به راه) است، و هرگز تغییر و تبدیلی (در پیمان خود) نیاورده اند.» [احزاب: ۲۳]

پی‌نوشت:
۱ـ أخرجه البخاری.
۲ـ نگا: تفسیر خازن (۱/۲۰۷) و تفسیر بغوی (۱/۳۳۷).
۳ـ أخرجه البخاری.
۴ـ أخرجه الترمذی.
۵ـ أخرجه ابن أبی شیبه عن الحسن مرسلاً.
۶ـ أخرجه البیهقی.
۷ـ أخرجه عبدالرزاق.
۸ـ این سخن را در رابطه با فرد معینی می‌گفت.
۹ـ أخرجه ابن أبی شیبه.

/

  • برچسب ها
  • • معاون اداری، فرهنگی و استاد دارالعلوم کابل. • از ولایت غور افغانستان. • متولد ۱۳۶۴هـ.ش. زاهدان (ایام هجرت). • حافظ قرآن کریم و فارغ التحصیل دارالعلوم زاهدان . • لیسانس شرعیات.

    • facebook
    • flickr

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

    16 − 6 =