قرآن و مکارم اخلاق

7865527 - قرآن و مکارم اخلاق

نویسنده: استاد صالح کامل

ترجمه: عبدالناصر امینی

در بیش از بیست و پنج موضع از آیات قرآن مجید، بحث مکارم اخلاق به میان آمده و به آن تشویق می‏ کند. در این نوشتار تلاشی شده تا با ذکر این موارد، مرجعی برای علاقمندانِ به پژهش قرآن گردآوری شود و قدمی برای باز گشت به نصّ آسمانی قرآن ـ که هیچ‏گونه باطلی به آن راهی ندارد ـ باشد.

سوره مبارکۀ «اسراء» شامل بیشترین آیات و مواردی است که به مکارم اخلاق تشویق می ‏نماید. و نیز به همگانی کردن و عمل به مقتضای آن دعوت می‏ دهد تا زندگی انسان‏ها بر محور وفا، امانت‏داری و تواضع، عدم اسراف و بخل و حسن تعامل با مردم و نیکی به پدر و مادر و صلۀ رَحِم با خویشاندان و اقارب، پایه‏ ریزی شود.

عاشقان و متمسّکان به امانت‏داری و وفای به عهد برای رسوخ بیشتر این خصلت‏ های پسندیده در عملکرد خویش، می‏ توانند به مفاهیم آیات سی و چهار تا سی و هفت سورۀ مبارکۀ «اسراء» توجه و دقت نمایند، آنجا که می‏ فرماید: «وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْیَتِیمِ إِلَّا بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ حَتَّى یَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ کَانَ مَسْئُولًا * وَأَوْفُوا الْکَیْلَ إِذَا کِلْتُمْ وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِیمِ ذَلِکَ خَیْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِیلًا * وَلَا تَقْفُ مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ کُلُّ أُولَـئِکَ کَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا * وَلَا تَمْشِ فِی الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّکَ لَن تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَلَن تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُولًا = و به مال یتیم نزدیک نشوید، جز به روشی که آن بهتر است، تا آنکه به (حد بلوغ) و رشدش برسد، و به عهد (خویش) وفا کنید، بی‏گمان از عهد سؤال می‏ شود. (۳۴) و هنگامی که پیمانه می‏ کنید، پیمانه را کامل و تمام دهید، و با ترازوی درست وزن کنید، این برای شما بهتر و عاقبتش نیکوتر است. (۳۵) و از آنچه به آن علم نداری، پیروی نکن، بدون شک گوش و چشم و دل، هر یک از این‏ها از آن باز خواست خواهند شد. (۳۶) و در روی زمین باتکبر راه مرو، بی‏گمان تو نمی‏ توانی زمین را بشکافی، و (هرگز) در بلندی (وقامت) به کوه‏ها نمی‏ رسی». [اسراء ۳۴ ـ ۳۷]

7865527 - قرآن و مکارم اخلاقاگر فقط همین چهار آیه به‏ طور کامل و دقیق طبق مفاهیم و معانی آن‏ها در زندگی مسلمانان اجرا گردد، قطعاً اوضاع و احوال امّت اسلامی دگرگون شده و اصلاح می‏ گردد. این آیات متونی دقیق و کامل در مباحث روابط و تعلقات انسانی و اخلاقیِ مردم است. این آیات بیانگر مفاهیمی است مانند: ترحم، توجه و حفاظت مال یتیم؛ تأکید به مسئولیت ‏پذیری و وفای به عهد ـ چه عهد با مردم باشد یا عهد و میثاق با الله متعال ـ ؛ دعوت به کامل نمودن پیمانۀ ترازو؛ نهی از کنجکاوی و دنبال کردن مسائلی که نسبت به آن دانش و علم ندارد؛ پاسخگو بودن در مقابل باز خواستی که از گوش، چشم و دل صورت می‏ گیرد؛ نهی از تکبر و خود بزرگ‏ بینی؛ امر صریح به تواضع، حسن سلوک و حسن تقابل با مردم تا روابط عمومی انسان‏ها با مسالمت کامل رسوخ یافته و قوّت یابد.

در دو آیۀ دیگر این سوره، الله متعال به ادای حقوق خویشاوندان ـ نیکی و صلۀ رَحِم ـ همکاری و تعاون با مساکین و مسافران امر نموده و صراحتاً از اسراف نهی کرده است و حتی اسراف‏ کار را مقارن و همطراز شیطان قرار داده و هر دو را برادر می‏ خواند، زیرا شیطان سخت‏ ترین نا سپاس و کفران‏گر نعمت‏ های الهی است و اسراف کننده نیز چنین است.

اگر برگزار کنندگان مهمانی‏ ها و مراسم ‏های عروسی به مفاهیم این آیات دقت کنند و محتوای این آیات را بدانند، هرگز سطل‏ های زباله از باقی ماندهای غذاهای مهمانی و محفلِ شان پُر نمی‏ شد و مبتلا به اسراف و زیاده روی در مصارف و غذاهای رنگارنگ نمی‏ شدند؛ اما حیف که این سخن الله متعال را فراموش کرده اند که می‏ فرماید: «وَکُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ = و بخورید و بیاشامید ولی اسراف نکنید، بی‏گمان الله اسراف‏کاران را دوست نمی‏ دارد». [اعراف: ۳۱]

باز می‏ گردیم به آیۀ بیست و نه سوره مبارکۀ «اسراء» که راه میانه و توازن میان اسراف و بخل را بیان می ‏دارد، آنجا که می‏ فرماید: «وَلَا تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَهً إِلَى عُنُقِکَ وَلَا تَبْسُطْهَا کُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَّحْسُورًا = و دستت را به گردن خودت نبند، و (ترک انفاق منما) و بیش از حد آن را مگشا، آنگاه سرزنش شدۀ درمانده بنشینی». [اسراء: ۲۹]

در سر سورۀ «نساء» در شش موضع از مکارم اخلاق بحث شده است. در سورۀ «حجرات» پنج موضع از مکارم اخلاق و قوانین آسمانی ای که الله متعال در این باره بر بندگانش نازل فرموده سخن گفته شده است.

هم چنین در سوره ‏های: «آل عمران، شوری، مائده، بقره، توبه، حجر، انعام، مطففین، نحل، ممتحنه و حشر» نیز مباحثی از این قبیل ذکر گردیده است.

این مطالب را ابتدا خطاب به خود و در وحلۀ بعدی به شما عزیزان نگاشته ‏ام و باز می‎گویم که کتاب الله و سنت رسول الله بزرگترین ارزش و معجزۀ زمان اند و بر ما لازم است که به آن الزام، مداومت و پایبندی نماییم و با ایمام و فخر کامل بدان تمسک جوییم.

/

  • برچسب ها
  • • معاون اداری، فرهنگی و استاد دارالعلوم کابل. • از ولایت غور افغانستان. • متولد ۱۳۶۴هـ.ش. زاهدان (ایام هجرت). • حافظ قرآن کریم و فارغ التحصیل دارالعلوم زاهدان . • لیسانس شرعیات.

    • facebook
    • flickr

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

    سه × 3 =