آیا قربانی باعث رکود اقتصادی می‌شود؟

IMAGE634562672316225203 - آیا قربانی باعث رکود اقتصادی می‌شود؟


نویسنده: عبدالستار حسین بر

علامه مفتی محمد تقی عثمانی نوشته است: امروزه درست برخلاف هدفی که الله تعالى قربانی را واجب فرموده بود، تبلیغات می‌شود. گفته می‌شود: قربانی مگر چیست؟ (معاذ الله) چیز بیهوده‌ای است! صدها هزار تومان به شکل خون در جوی‌ها ریخته می‌شود، از حیوانات کاسته می‌شود، برای اقتصاد جامعه بسیار ضرر دارد.

خود اشکال تراشان پیشنهاد می‌کنند که به جای قربانی و تقسیم گوشت، به فقرا پول نقد داده شود تا خودشان در رفع احتیاجات خویش خرج کنند.

این اعتراض و اشکالات در زمان قدیم از طرف عده‌ی به خصوصی صورت می‌گرفت، اما حالا آن قدر رایج و زیاد شده که هر روز چند نفر سؤال می‌کنند که در میان قوم ما افراد فقیر زیاد است، چه اشکالی دارد به جای قربانی کردن، به آن‌ها پول بدهیم؟

اگر شخصی به جای نماز خواندن، به مستمندان کمک کند، فریضه‌ی نمازش ادا نمی‌شود؛ به این خاطر که هر عبادتی، موقع و محل مخصوص به خود را دارد، فرایض و واجبات در جای خود، کمک به مستمندان هم در جای خود، اجر و ثواب دارد. گفتن جملاتی از قبیل: قربانی مخالف با عقل است؛ باعث رکود اقتصادی می‌شود؛ از نظر اقتصادی اصلاً جوازی ندارد، تبلیغاتی است علیه قربانی که فلسفه و روح آن را نفی می‌کند.

روح اصلی قربانی همین است که به حکمی که عقل و فهم شما آن را درک نمی‌کند، فقط به این دلیل که حکم خداست، عمل کنید. به یاد داشته باشید تا وقتی که اتباع در انسان نباشد، انسان، انسان نمی‌گردد؛ سبب این همه رشوت‌خواری، ظلم و تباه‌کاری در جامعه‌ی بشری این است که انسان به دنبال عقل خود است و از حکم خدا پیروی نمی‌کند.

عبادت نفلی را در هر وقت می‌توان انجام داد؛ قربانی، عمل کارد بر گلو کشیدن، فقط تا سه روز عبادت است. همین عمل بعد از گذشت سه روز، عبادت محسوب نمی‌شود. الله تعالى به وسیله‌ی قربانی می‌آموزاند که وقتی که عمل به حکم ما انجام گیرد، عبادت به شمار می‌آید و اگر به همان عمل، ما حکم نکرده باشیم، عبادت به حساب نمی‌آید. دین عبارت از اتباع است، بدین معنی که چیزی را که الله تعالى به آن حکم دهد، بپذیرید و بر آن عمل کنید، بدون حکم خداوندی، در عمل به آن هیچ ثوابی نیست. با درک این نکته، فهم صحیح دین آسان می‌گردد.[۱]

مفتی اعظم پاکستان مولانا محمد شفیع عثمانی نوشته است: چون انسان از معنویات غافل باشد و به فکر خواهشات و مادیات افتد و مدّنظرش تنها دنیا باشد، قدرت کامله و نظام عجیب و غریب خداوندی از فرا روی چشم‌هایش محو می‌گردد و تمام عبادات را مانند رسوم بی‌جان تصور می‌کند و مسأله‌ی قربانی را از مشکل‌ترین مسایل اقتصادی می‌فهمد و می‌گوید: مبلغ هنگفتی که از ملت جهت ذبح حیوانات، هر سال خرج می‌شود، غیر از گوشت خوردن تا سه روز مفهومی دیگر ندارد! اگر این مبلغ جهت رفاه قوم و آسایش ملت به کار برده می‌شد، چه بهتر بود. اما باید دانست که به نزد هیچ دانشمند و روشن‌فکری، شکم‌پروری و رسیدن به لذات نفسانی بر اصلاح اخلاق و اعمال ملت مقدم نیست؛ بلکه شخص عاقل می‌گوید: مسأله‌ی شکم نیز همان وقتی حل می‌شود که انسان در امنیت و آرامش باشد و در او انسانیت یافت شود و دارای اخلاق حسنه باشد و از غارت‌گری، مکر، فریب، دزدی و جیب‌بُری دور باشد، دانشمند هم‌چنان که تعلیم و تعلم را از ضروریات دیگر ترجیح می‌دهد، امور تربیتی را نیز از ضروریات دیگر بیش‌‌تر اهمیت می‌دهد؛ مشاهدات و تجربیات گواه‌اند که برای روشنی اخلاق و اعمال انسان، بهترین نسخه‌ی رستگاری، رضای الهی است، انگیزه‌ی اطاعت و فرمان‌برداری خداوند متعال همان انگیزه‌ایست که انسان را در تنهایی نیز از جرایم باز می‌دارد و قربانی در تقویت این انگیزه اثر خاصی دارد.

لذا فلاح و بهبود قوم و ملت در این نیست که انسان قربانی را ترک کرده و پولش را به خواهشات نفسانی صرف کند؛ بلکه فلاح حقیقی در این است که هر شخص این فعل را با شوق و محبت انجام داده و انگیزه‌ی ایثار و قربانی را در دل دیگران بکارد.

بعد از فهمیدن حقیقت قربانی، کاملاً واضح شد که هدف از قربانی خوردن و خوراندن گوشت نیست؛ بلکه هدف اصلی، انجام حکم شرعی و زنده کردن یادگار ابراهیمی و تحصیل انگیزه‌ی ایثار و قربانی است. قرآن کریم درباره‌ی قربانی می‌فرماید: «لَنْ یَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَکِنْ یَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْکُمْ» [الحج : ۳۷]؛ یعنی خون و گوشت قربانی‌های شما به خدا نمی‌رسد؛ بلکه فقط تقوا، یعنی انگیزه‌ی اطاعت شما به خدا می‌رسد.

به هر حال، هدف از قربانی، خون و گوشت نیست، (حتى بر امت‌های گذشته گوشت قربانی هم حلال نبود، این یکی از خصوصیات آن‌حضرت صلى الله علیه وسلم است که گوشت قربانی برای امتش حلال گردانیده شد) بلکه هدف اصلی پیدا کردن انگیزه‌ی اطاعت است.

دیگر این که می‌گویند: در اندک زمانی، حیوانات زیادی ذبح می‌شود و این یک نوع ضرر اقتصادی است که در زندگی مردم تأثیر می‌گذارد و حیوانات و گوشت کم‌یاب می‌گردند.

اما این تصورات زمانی بر ذهن مسلط می‌شوند که انسان از قدرت کامل خالق کائنات و از مشاهده‌ی نظم مستحکم وی غافل باشد.

نظام قدرت خداوندی همیشه در تمام عالم این بوده و هست و اگر اهل دنیا به چیزی بیش‌تر نیاز پیدا کنند، خداوند متعال آن چیز را افزون‌تر می‌گرداند و چون نیاز مردم به آن کم‌تر باشد، آن چیز هم روز به روز کم‌تر می‌شود؛ مانند آب چاه که اگر کشیده شود، روز به روز بیش‌تر می‌شود ورنه، چشمه‌هایش مسدود شده و سرانجام آبش خشک خواهد شد.

اگر زمان گذشته را مورد دقت قرار دهیم، متوجه می‌شویم که آن وقت مردم بیش‌تر قربانی ذبح می‌کردند؛‌ زیرا هم‌چنان که امروز در نماز، روزه، حج و … سستی و کسالت آمده، در مسأله‌ی قربانی نیز سستی مردم به انتها رسیده است. در قرن اول اسلام حالت مسلمانان چنین بود که هر یکی، به تنهایی، یک‌صد نفر شتر یک‌جا قربانی می‌کرد، چنان که یک دفعه پیامبر صلى الله علیه وسلم در میدان منى یک‌صد نفر شتر را یک‌جا قربانی (ذبح) کرد. با وجود کثرت قربانی، باز هم در هیچ زمانی، در هیچ جا، این شکوه پیش نیامده که حیوان قربانی نایاب، یا قیمتش خیلی گران باشد.

در این زمان که اغلب مردم در عبادات چون نماز، روزه و … غفلت می‌ورزند، صدها هزار انسان یافت می‌شود که بر آن‌ها قربانی واجب است، اما به ذبح قربانی نمی‌پردازند؛ اگر شخصی مدعی شود که کمبود حیوان به خاطر این است که در عید الاضحى قربانی می‌شوند، نه تنها واقعیت ندارد، بلکه دروغ محض است؛ زیرا در این عصر کشور‌هایی یافت می‌شود که مردم آن‌ها اصلاً قربانی نمی‌کنند، اما باز هم گوشت در آن کشورها، نسبت به آن کشورهایی که در آن‌ها ذبح قربانی می‌شود، کم‌یاب‌تر و گران‌تر است.

اگر می‌خواهید این موضوع را تحقیق کنید، اهل شهری را در یک سال از قربانی باز داشته و بعد از آن ببینید از نظر اقتصادی چه اثر سودمندی به اهل آن شهر می‌رسد و چه اندازه نرخ گوشت، شیر و روغن پایین‌تر می‌آید؟ اما هیچ مملکتی اسلامی به این امتحان حاضر نخواهد شد. حال به عنوان مثال کشور هندوستان را در نظر بگیرید که ذبح گاو در آن‌جا ممنوع است؛ اما با این وصف، آیا کسی چنین دیده که گاوها به سبب کثرت، در کوچه‌ها و خیابان‌ها بگردند؟ یا به سبب کثرت گاو، شیرها در جوی‌ها جاری باشند، یا حدّاقل روغن ارزان باشد؟ خیر، همین هندوستان قبل از استقلال پاکستان دارای یک‌صد میلیون مسلمان بود[۲] که هر سال آن‌ها قربانی می‌کردند و انگلیسی‌ها هم روزانه صدها گاو ذبح می‌کردند، اما باز هم آن وقت نرخ گوشت و شیر از امروز ارزان‌تر و تعداد گاوها بیش‌تر بود.

اگر در هندوستان تا چندین سال کشتن گاو به طور کامل ممنوع باشد، احتمال دارد که بعد از گذشت زمانی، گاو در آن جا بسیار کم‌یاب شود.

چندین سال قبل که اسب وسیله‌ی سفر و جهاد بود، به کثرت موجود بود، اما امروز که جای آن‌ها را موتورسیکلت‌ها، ماشین‌ها و هواپیماها گرفته، و نسبت به گذشته خیلی کم‌تر از آن‌ها استفاده می‌شود، تعدادشان بیش‌تر و نرخ‌شان ارزان‌تر شده؟ یا برعکس، تعدادشان به سبب عدم نیاز مردم کم‌تر و قیمت‌شان گران‌تر شده است؟

باید دانست که انتظام خداوندی از فهم و درک و حکمت انسانی بالاتر است. ای کاش مسلمانان جهان به حقیقت قربانی می‌اندیشیدند و قربانی را یک رسم عیدی نمی‌پنداشتند؛ بلکه آن را سنتی ابراهیمی می‌دانستند، تا این که در ایمان و عمل‌شان قوت به وجود آمده، و برکات اخلاص را به چشم خود مشاهده می‌نمودند. هم‌چنان که در هر عبادتی، علاوه بر ثواب،‌ اثرات مخصوص دیگری نیز به ودیعت گذاشته شده (مانند: تواضع و فروتنی در نماز، پاک شدن قلب از حب مال در زکات و ازدیاد محبت خداوندی در روزه و حج) در قربانی هم قوت ایمان، اخلاق و عزم و همت در اعمال نیز به ودیعت نهاده شده است.[۳]

 


[۱] . ترجمه‌ی فارسی خطبه‌های اصلاحی ـ تربیتی: ۲/۱۳۷-۱۳۵٫ با تلخیص.

[۲] . این تاریخ مربوط به سال‌ها پیش است، در حال حاضر نیز ۲۲% جمعیت هند را مسلمانان تشکیل می‌دهند که تعداد آنان بیش از یک‌صد میلیون، بلکه بیش‌ از دویست میلیون نفر است.

[۳] . تاریخ قربانی: ۴۴-۳۸٫


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4 × 4 =

مطالب تازه