احکام روزه / فقه شافعی

tabyeen.com

tabyeen.com


شرایط وجوب روزه

روزه رمضان واجب است بر کسی که این شرایط را داشته باشند:

۱- مسلمان بودن

۲- بالغ بودن: روزه بر کودکان واجب نیست اما کودکی که به سن تشخیص رسیده و توانایی داشته باشد خوب است که آنها را به روزه امر کرد تا اینکه عادت بگیرند.

۳- عاقل بودن: روزه بر دیوانه واجب نیست.

۴- طهارت از قاعدگی و نفاس: زنان قاعده و زنانی که خون ریزی بعد از ولادت دارند روزه بر آنها حرام است و بعداً در زمان طهارت قضا می کنند.

۵- توانایی روزه گرفتن: روزه بر شخص سالخورده ناتوان و مریض لاعلاج واجب نیست. اما مریضی که امید بهبودی دارد یا مسافر یا زن حامله یا شیرده یا کسی که مشکل خون ریزی دارد، می توانند روزه را بعداً قضا کنند.

ارکان روزه

۱- نیت: روزه دار باید در شب و قبل از طلوع فجر نیت و قصد روزه فردا را داشته باشد. نیت کردن در هر وقت از شب صحیح است اما به زبان آوردنش شرط نیست و از آنجایی که نیت جز اعمال قلب بشمار می آید بلند شدن در شب برای سحری خوردن جزء نیت محسوب می گردد.

پیامبرصلی الله علیه وسلم می فرماید: «انماالاعمال بالنیات» «همانا کردارها به قصد نیت بستگی دارد». (رواه البخاری)

ام المومنین حفصه رضی الله عنها روایت می کند که رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: «کسی که (در شب) و قبل از طلوع فجر نیت و قصد روزه نکند. در حقیقت آن روز را روزه نگرفته است». (رواه احمد)

۲-خودداری از آنچه که روزه را باطل می کند: خوردن، آشامیدن و جماع از طلوع فجر تا غروب آفتاب به دلیل آیه ۱۸۷ سوره بقره.

چیزهایی که روزه را باطل می کنند

آنچه که روزه را باطل می کند بر دو قسم است:

الف- آنچه که روزه را باطل می کند و فقط قضای آن را واجب می گرداند:

۱- خوردن و آشامیدن بطوری عمدی

۲- استفراغ عمدی زیرا که پیامبر صلی الله علیه وسلم فرموده است: «کسی که استفراغ بر او غلبه کرد بر وی قضا نیست. اما کسی که خود عمدا استفراغ کند. باید قضای آن روز را بگیرد». (رواه ابوداود)

۳- حیض و نفاس (خون بعد از ولادت) اگر چه یک لحظه قبل از غروب آفتاب باشد، روزه را باطل می کند.

۴- استمناء (جلق زدن) روزه را باطل می کند و قضا آن روز را واجب می گرداند اما آگر احتلام شد روزه اش صحیح است.

۵- چکاندن قطره در گوش و بینی مبطل روزه است (طبق نظر هیئت فتوای اهل سنت جنوب ایران)

۶- تزریق آمپول: بیمارانی که نیاز به تزریق دارند بهتر است از رخصت شرع استفاده کرده و روزه نگیرند. (طبق نظر هیئت فتوای اهل سنت جنوب ایران)

ب- آنچه روزه را باطل می نماید و قضا و کفاره را واجب می گرداند:

جماع: یعنی نزدیکی و همبستری کردن با همسر در روز رمضان که در این صورت روزه باطل می شود و قضا و کفاره هر دو واجب می شود.

* کفاره عبارت است از آزاد کردن برده مسلمان،و اگر توانایی نداشت دو ماه پشت سر هم روزه بگیرد،و اگر توانایی نداشت به شصت نفر مسکین غذا بدهد (به هر مسکین یک مُد (یک چهارم سرفطره) باید پرداخت کند)

چیزهایی که روزه را باطل نمی کند

۱- خوردن یا آشامیدن از روی فراموشی یا اجبار: کسی که از روی فراموشی یا اجبار چیزی بخورد یا بیاشامد روزه اش صحیح است.

پیامبر صلی الله علیه وسلم فرموده است: «کسی که روزه بود و فراموش کرد آنگاه چیزی خورد یا نوشید روزه خود را کامل کند زیرا که خداوند به وی غذا و آب داده است.» (متفق علیه)

۲- استفراغ غیر ارادی و بدون قصد روزه را باطل نمی کند.

۳- مضمضه (آب در دهان کردن) و استنشاق (آب در بینی کردن) روزه را باطل نمی کند مشروط بر اینکه مبالغه و زیاده روی نکند.

۴- سرمه کشیدن در چشم همچنین چکاندن قطره در چشم روزه را باطل نمی کند.

۵- چشیدن طعم غذا بشرط اینکه از گلویش پایین نرود.

۶- فرو بردن آب دهان روزه را باطل نمی کند.

۷- مسواک زدن به وسیله چوب اراک مشکلی ندارد اما از مسواک زدن به وسیله برس و خمیردندان بهتر است جانب احتیاط را رعایت کرده و در هنگام روزه پرهیز شود.

۸- به تاخیر انداختن غسل جنابت یا غسل (حیض) عادت ماهیانه و نفاس تا بعد از طلوع فجر بهتر است حضرت عایشه و ام سلمه می فرمایند: «گاهی پیامبر صلی الله علیه وسلم صبح می نمودند (وفجر طلوع می کرد) در حالی که جنب بودند. آنگاه غسل می کردند و روزه می گرفتند». (رواه البخاری)

۹- احتلام (خارج شدن منی از انسان در خواب) در روز رمضان روزه را باطل نمی کند.

۱۰- حمام رفتن و ریختن آب بر روی سر هیچ اشکالی ندارد.

۱۱- حجامت و همچنین خون گرفتن روزه را باطل نمی کند زیرا که در حدیث چنین آمده است : «پیامبر صلی الله علیه وسلم در حالی که روزه بودند حجامت گرفتند». (رواه البخاری) و اگر این کار موجب سستی و ضعف می شود پرهیز کردن از آن بهتر است.

۱۲- بوسیدن و در آغوش گرفتن همسر: برای کسی که بتواند خود را کنترل نماید و به همبستری (جماع )منجر نشود اشکالی ندارد هر چند که پرهیز کردن از این امور افضل و بهتر است.

ام المؤمنین عایشه رضی الله عنها می فرماید: «پیامبر صلی الله علیه وسلم در حالی که روزه بودند. همسران خود را در آغوش می گرفت. وهمچنین در حال روزه همسران را می بوسید. ولی ایشان خود را سخت در کنترل داشت». (متفق علیه)

۱۳- استعمال عطر و بوئیدن گل و ریحان هیچ اشکالی ندارد.

۱۴- استفاده از بخاخ (اسپری مخصوص) برای کسانی که دچار بیماری (آسم) تنگی نفس هستند اشکالی ندارد.

کسانی که می توانند روزه را افطار کنند

۱- بیمار: خداوند متعال به شخص بیمار اجازه داده که افطار کند و هنگامی که بهبود یافت آن ایام را قضا نماید. و کفاره بر او لازم نیست و اگر با وجود بیماری روزه گرفت روزه او صحیح می باشد.«فَمَنْ کَانَ مِنْکُمْ مَرِیضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّهٌ مِنْ أَیَّامٍ أُخَرَ» [بقره:۱۸۴]

اما بیماری که امید بهبودی و شفا ندارد روزه نگیرد و بجای هر روز از روزه رمضان به یک نفر مسکین غذا بدهد و بر چنین شخصی لازم نیست که قضای روزه را بگیرد.

۲-مسافر: خداوند به شخص مسافر اجازه داده که روزه نگیرد ولی اگر شخصی روزه گرفت روزه اش صحیح است.

۳- زنان باردار و شیرده: اگر خانمهای باردار و شیرده ترس آسیب دیدن داشته باشند و نگران خود باشند در این صورت روزه نگیرند و آن را قضانمایند.

اما اگر نگرانی آنها تنها برای فرزندانشان بود در این صورت علاوه بر قضا کفاره نیز باید بپردازند.

۴- پیرمردان و پیرزنان: دین مبین اسلام به انسانهای سالخورده که اصلا توانائی روزه گرفتن ندارند اجازه داده روزه نگیرند و فدیه بپردازند و برای هر روز به یک نفر مسکین غذا بدهند. (فدیه یک چهارم سرفطره می باشد)

خداوند می فرماید :«وَعَلَى الَّذِینَ یُطِیقُونَهُ فِدْیَهٌ طَعَامُ مِسْکِینٍ» [بقره:۱۸۴] «و برکسانی که روزه برای آنها طاقت فرساست و توان آن را ندارند واجب است فدیه بدهند که (عبارت است از )غذا دادن به یک مسکین است»

۵- خانم هایی که در عادت ماهیانه یا نفاس هستند. باید روزه نگیرند و بعد از رمضان قضا نمایند.

ام المومنین عایشه رضی الله عنها می فرماید: «هرگاه به آن دچار می شدیم.به ما امر می شد که روزه را قضاکنیم. ولی به قضای نماز امر نمی شدیم». (متفق علیه)

حکم کسی که در رمضان روزه خواری کند

اگر کسی عذر شرعی مثل: مریضی، ناتوانی جسمی یا مانند این ها داشته باشد؛ می تواند روزه نگیرد اما باید در زمان بهبودی، روزه اش را قضا کند مگر اینکه ناتوانیش دایمی یا بیماریش لاعلاج باشد که در این صورت به ازای هر روز به عنوان فدیه به مسکینی غذا می دهد. اما اگر بدون عذر روزه خواری کند، مرتکب گناه شده و باید هم روزه اش را قضا کند و هم کفاره بدهد تا هتک حرمت رمضان جبران شود و باید برای بخشش گناه روزه خواریش توبه و استغفار کند. اما اگر شخصی از روی انکار وجوب، روزه خواری کند یعنی اعتقاد به وجوب روزه نداشته باشد و توبه هم نکند، حکم مرتد بر او رواست و از دین خارج گشته است.


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

یک × 4 =