اهمیت کسب دانش

94208 - اهمیت کسب دانش


نویسنده: امام ابن حزم رحمه الله

ترجمه: عادل حیدری

اگر کسب علم هیچ فضیلتی نداشت جز اینکه انسانهای جاهل از روی ترس محبتت را در دل جای دهند و خردمندان تو را دوست داشته و گرامی بدارند ، خود سببی برای وجوب طلب آن بود تا چه رسد به دیگر فضائل آن در دنیا و آخرت .

واگر جهل هیچ نقصی نداشت جز اینکه دارنده اش حسادت علما و خردمندان را در دل می پروراند و همردیفان جاهلش نسبت به او غبطه می ورزند ، خود سببی برای گریز از آن بود تا چه رسد به دیگر رذائلش در دنیا وآخرت .

اگر دانش آموختن هیچ فائده ای برای انسان نداشته باشد جز اینکه جوینده اش را از وساوس نفسانی و آرزومندیهایی که به اندوهش می افزاید و افکاری که نفسش را به ستوه می آورد رهایی می بخشد خود بزرگترین انگیزه برای کسب آن است تا چه رسد به دیگر فضائلش که غیر قابل وصف است.

از کمترین فضائل دانش آموختن حالتی است که جوینده اش در آن بسر می برد ، حال آنکه پادشاهان ضعیف خود را به سختی انداخته و اوقات خویش را دربازی شطرنج ونرد و نیز میگساری و خوانندگی و سوارکاری در جهت صید وکارهای بیهوده دیگر می گذرانند که آنان را نه در دنیا و نه در آخرت فائده ای بخشد.

اگر انسان دانا اندکی در گذر لحظه هایش می نگریست که دانش تا چه اندازه ای او را از ذلت در مقابل نابخردان و اندوه در مقابل نادانی ها رهانیده است و در می یافت که اموری بر وی هویدا گشته که از دیگران نهان است، سپاسش در مقابل پروردگار افزوده می شد . و به دانشی که بدست آورده بود مسرور می گشت و در جهت فزونی بخشیدن بدان تلاش می نمود.

کسی که خود را به پائینترین علوم مشغول نمود وبالاترین علوم را ترک کرد در حالیکه می توانست آنرا کسب نماید مانند کشاورزی است که در زمینی که گندم می روید ذرت می کارد ودر زمینی که نخل و زیتون ثمر می دهد درخت بی ثمر و پرخار می کارد .

نشر دانش در نزد نا اهلان برای آنان تباهی را در پی خواهد داشت مانند خوراندن عسل و حلوا به کسی که دچار سوزش و تب شده است.

کسیکه در نشر دانش بخل می ورزد نکوهیده تر است از آنکه در انفاق مال خویش بخل می ورزد ، زیرا آنکه از عطای مال بخل می ورزد هراس از فنای آن دارد ، حال آن کسی که در نشر دانش بخل می ورزد از عطای چیزی ابا می ورزد که با نشرش کاسته نمی شود ونیز از او جدا نخواهد گشت.

هر که از روی طبیعت خویش در راستای کسب دانشی قدم نهاد بدون توجه به اولویت دادن به علوم ، واینکه چه بسا دانشی از دانش دیگر ارزشمندتر باشد و خود را بدان مشغول نماید مانند کسی است که در اندلس نارگیل می کارد و در هند زیتون ، که هیچ ثمری را در پی نخواهد داشت.

با ارزش ترین علمها علمی است که تو را به پروردگارت نزدیک می کند و رضایت او را برایت به ارمغان می آورد.
در دارایی ثروت وصحت به کسی بنگر که از مرتبتی پائین تر از تو برخودار است. اما در دارایی علم ودانش به کسی نظر افکن که مرتبتی بالاتر از تو را داراست.

علوم دشوار و پیچیده بسان دارویی قوی است که جسم قوی را مناسب باشد ، حال آنکه جسمهای ضعیف را نابود خواهد کرد. و همچنین علوم پیچیده به نیروی عقلانی انسان قوی می افزاید و او را از هر آفتی مصون می دارد در حالیکه عقل ضعیف را بوسیله غوطه ور شدن در مسائلی که او را به جنون خواهد کشاند از بین می برد . حال اگر انسان عاقل بدان می اندیشید خردمندتر از حسن بصری و افلاطون آتنی وبزرگمهر فارسی می گشت.

عقلت را آنجایی که در دستیابی به توفیقات دینی و یا سعادت دنیوی سودی نمی بخشد نگهدار. و نیز دانسته هایت را بهنگام جهل پیرامون صفات الهی متوقف کن.

هیچ آفتی برای علم و اهل آن خطرناکتر از ورود نا اهلان به حیطه آن نیست ، زیرا کارهایی را از روی نادانی انجام خواهند داد و تصور می کنند که می دانند . در نتیجه همه چیز را نابود نموده وخود گمان می برند راه صلاح را در پیش گرفته اند.

کسی که خیر آخرت و حکمت دنیا و زندگانی نیک و دستیابی به محاسن و فضائل اخلاقی را می طلبد بایستی به محمد رسول الله صلی الله علیه وسلم اقتدا نماید و تا جایی که می تواند اخلاق ورفتار او را در زندگی خویش بیاورد.

از پروردگار می طلبیم ما را در جهت تأسی به او یاری نماید… آمین.

جاهلان دوبار مرا به خشم آوردند:

باری بسبب سخنان نابخردانه شان در روزگاران نادانی ام.
وباری دیگر با سکوتشان در محضرم.

پس آنها همواره از بیان چیزی که بدانها سود می بخشد خاموشند و در مورد آنچه که آنها را بدان ضرر حاصل می آید سخن می گویند.

و مرا اهل دانش دوبار شادمان نمودند:

باری با آموزاندن من در روزگاران نادانی ام.

وباری دیگر با یادآوری کردن به من بهنگام دانایی ام.

از فضائل دانش وزهد در دنیا این است که پروردگار آنها را جز به کسانی که اهلیت واستحقاقش را دارند نمی بخشد.

ونشانه بی ارزش بودن مال ودارایی دنیا این است که بیشتر در دست نا اهلان و غیر مستحقان می افتد.

کسی که جویای فضائل باشد جز با اهل آن نشت وبرخاست نمی کند و جز با بهترین دوستان که همانا نیکوکار ، راستگو ، صبور ، وفادار ، امانتدار ، بردبار ، پاک طینت و دوستدار واقعی هستند دوستی نمی گزیند.

کسی که جویای شهرت وکسب مال وخوشگذرانی باشد جز با انسانهای سگ صفت وروباه صفت تعامل نمی کند و در این مسیر جز دشمنان بد سرشت را به دوستی بر نمی گزیند.

سود دانش در بهره جستن از فضائل بزرگ است زیرا انسان بوسیله علم ودانش نیکی ها را می شناسد و در پی انجام آن بر می آید هر چند که اندک باشد. و به قباحت رذائل پی خواهد برد و از آن دوری خواهد گزید ، هر چند که اندک باشد. گفتار نیک را می شنود وبدان شوق می یابد وگفتار بی ارزش را می شنود و از آن متنفر خواهد شد.

پس با این مقدمات واجب است از برای دانش در هر فضیلتی بهره ای باشد و نیز برای جهل در هر رذیلتی بهره ای باشد.
کسی که راه دانش آموختن را در پیش نگیرد به فضائل دست نخواهد یافت مگر آنکه دارای طینتی بی آلایش باشد که این خود منزلتی است که جز پیامبران بدان دست نخواهند یافت . زیرا پروردگار به آنها تمام نیکی ها را می آموزاند بدون اینکه در شناخت آنها محتاج مردم باشند.

برگرفته از کتاب : مداواه النفوس وتهذیب الأخلاق


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سه × 1 =