دارالافتاء اهل سنتفقه و احکامقرباني

بخشی از احکام و مسائل قربانی / فقه حنفی

عَنْ زَیْدِ بْنِ أَرْقَمَ، قَالَ: قَالَ أَصْحَابُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ: یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا هَذِهِ الْأَضَاحِیُّ؟ قَالَ: «سُنَّهُ أَبِیکُمْ إِبْرَاهِیمَ» قَالُوا: فَمَا لَنَا فِیهَا یَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: «بِکُلِّ شَعَرَهٍ، حَسَنَهٌ» قَالُوا: ” فَالصُّوفُ؟ یَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ: «بِکُلِّ شَعَرَهٍ مِنَ الصُّوفِ، حَسَنَهٌ» (سنن ابن ماجه)

 

ترجمه: اصحاب رسول الله ـ صلی الله علیه و سلم ـ از آن حضرت پرسیدند که این قربانی‌ها چیست؟

فرمودند: قربانی سنت و روش پدرتان ابراهیم است.

اصحاب پرسیدند برای ما در آن چه فایده‌ای است؟

آن حضرت فرمودند: در مقابل هر موی آن برای شما یک نیکی می‌باشد.

اصحاب دوباره پرسیدند: در مقابل پشم آن چه؟

آن حضرت فرمودند: در مقابل هر مویِ پشم آن نیز یک نیکی است.

عَنْ أَبِی هُرَیْرَهَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ: «مَنْ وَجَدَ سَعَهً لِأَنْ یُضَحِّیَ فَلَمْ یُضَحِّ، فَلَا یَحْضُرْ مُصَلَّانَا» (المستدرک للحاکم)

ترجمه: کسی که توانایی مالی برای قربانی را داشته باشد و قربانی نکند پس هرگز به عیدگاه ما حاضر نشود.

 

احکام تکبیرات تشریق:

خواندن تکبیرات تشریق (الله اکبر الله اکبر، لا اله الا الله و الله اکبر،  الله اکبر ولِلّه الحمد) یکبار متصل بعد از نمازهای فرض با صدای بلند بر هر نمازگزار (امام، مقتدی، مرد، زن، مسافر و مقیم ) واجب است.

 البته زنان از این جهت که شنیدن صدایشان برای نامحرم درست نیست، تکبیرات را آهسته بخوانند.

شخص مسبوق(کسی که به نماز نرسیده است) هم بعد از کامل کردن نمازش تکبیرات تشریق را با آواز بلند بخواند.

شروع تکبیرات:

تکبیرات تشریق از نماز صبح روز عرفه (نهم) شروع می‌شود و تا عصر روز (سیزدهم) ادامه دارد. (جمعاً ۵ روز).

روزه گرفتن در روز عید قربان:

روزه گرفتن در این روز حرام است، البته سنت است که قبل از قربانی کردن چیزی نخورد و خوردن خود را با گوشت قربانی شروع نماید.

قربانی و حکم شرعی آن

«قربانی»شرعا به حیوانات مخصوص (شتر، گاو، گاومیش، بُز و میش) اطلاق می‌گردد که به نیت ثواب در ایام قربانی ذبح می‌شود. قربانی از شعائر اسلام بوده و رسول اکرم ـ صلی الله علیه و سلم ـ نیز بعد از هجرت در طول ایامی که در مدینه منوره تشریف داشتند هر سال این عبادت مهم را انجام می‌دادند لذا در نزد جمهور علمای اسلام قربانی بر هر مسلمان (مرد و زن) عاقل، بالغ و مقیمی که مالک نصابی باشد واجب است. بنابراین بر دیوانه، کودک و مسافر قربانی واجب نیست. البته اگر کودک صاحب نصاب باشد، شرعاً قربانی از مال وی لازم است.

نصاب قربانی

بر شخصی که مالک ۸۷/۴۷۹ گرم طلا یا معادل قیمت آن از پول نقد یا مال تجارت یا وسایل خانه که اضافه از نیازهای اصلی باشد قربانی واجب است.

* شخص مقروض بعد از ادای قرض اگر صاحب نصاب باقی ماند، قربانی بر او واجب و در غیر اینصورت واجب نیست.

* خانم‌ها در وجوب قربانی با مردها برابرند، یعنی  اگر صاحب نصاب هستند بر آنها نیز قربانی واجب است و شوهر می‌تواند با اجازه زن از طرف او قربانی کند.

* خانم‌ها غالباً صاحب نصاب نیستند، اما اگر شوهر مهریه آنها را بپردازد صاحب نصاب می‌شوند، بنابر این فقط در صورتی که مهرشان معجل و شوهر هم ثروتمند باشد بر چنین زنانی قربانی کردن واجب است.

آیا لازم است هر سال قربانی کنیم؟

قربانی برای شخصی که صاحب نصاب است هر سال مانند زکات واجب است البته برای وجوب قربانی گذشت یک سال بر مال شرط نیست. کسی که قربانی بر او واجب بوده و تاکنون انجام نداده باید بخاطر قربانی نکردن در سال‌های گذشته از خداوند طلب مغفرت نماید و به ازای هر سال، قیمت قربانی را صدقه کند.

ایام قربانی:

ایام قربانی سه روز است که از صبح روز دهم ذی‌الحجه شروع و تا غروب روز دوازدهم ذی الحجه ادامه دارد. در شبِ این ایام، نیز قربانی جایز است، گرچه در روز بهتر است. در جاهایی که نماز عید خوانده می‌شود قبل از نماز قربانی جایز نیست البته در روستایی که نماز عید خوانده نمی‌شود بعد از طلوع خورشید، قربانی جایز است. قربانی در روز دهم افضل و پس از آن یازدهم و دوازدهم می باشد. البته اگر بنابر عذری در روز اول، نماز عید خوانده نشد مسلمانان می توانند در همان روز پس از سپری شدن وقت نماز عید، قربانی کنند.

سن حیوان قربانی:

سن معتبر در قربانیِ شتر پنج سال، در گاو و گاومیش دو سال و در گوسفند(میش، بز) یک سال است و در صورتی که یک روز هم از سن مذکور کمتر داشته باشد قربانی جایز نیست. البته گوسفندی (بره‌ای) که شش ماه و بالاتر دارد و به‌دلیل چاقی مانند گوسفندِ یک ساله به نظر می‌رسد برای قربانی ایرادی ندارد.

عیوبی که مانع جواز قربانی می‌شود:

مسأله: حیوان قربانی اگر به اندازه ای لَنگ باشد که با سه دست و پا راه می رود و یکی از آنها را اصلاً نمی تواند بر زمین بگذارد یا آن را بر زمین می گذارد ولی نمی تواند با آن راه برود، قربانی کردن آن درست نیست، امّا اگر بر زمین گذاشته و به حالت لنگی راه می رود قربانی آن درست است.

مسأله: اگر حیوانی چنان لاغر باشد که استخوانش مغز نداشته باشد قربانی آن درست نیست، اگر لاغری آن حیوان به این اندازه نرسد آن وقت قربانی کردن آن درست می باشد، البتّه قربانی حیوان چاق وفربه بهتر است.

مسأله: قربانی کردن حیوانی که اصلاً دندان ندارد درست نیست. ولی اگر دندان‌هایش به حدّی باشد که بتواند با آنها بچرد و علف بخورد، قربانی آن درست است.

مسأله: قربانی کردن حیوانی که اصلاً گوش ندارد جایز نیست ولی اگر گوش دارد ولی بسیار کوچک اند(درعرف منطقه ی ما به چنین حیوانی «کُر» می‌گویند) اشکالی ندارد.

مسأله: قربانی کردن حیوانی که از ابتدا شاخ نداشته ، یا داشته امّا از وسط شکسته باشد جایز است، اما اگر از بیخ، طوری کنده شود که اثر آن به مغزش رسیده باشد قربانی آن جایز نیست.

مسأله: قربانی کردن حیوانی که به بیماری خارش (گَری) مبتلا است درست است، البتّه اگر به علّت آن بسیار لاغر شده و اثر گَری به گوشت سرایت کرده است ، درست نیست.

مسأله: اگر شخصی حیوانی جهت قربانی خرید، سپس آن حیوان چنان معیوب شد که قربانی کردن آن جایز نبود ، باید عوض آن، حیوانی دیگر خریداری وذبح نماید، البتّه اگر آن شخص فقیر است و بر آن قربانی واجب نیست آن وقت برایش ذبح همین قربانی درست است!

مسأله: اگر حیوان قربانی کور باشد، باید توجّه شود که اگر یک سوم یا بیشتر بینایی چشم آن از بین رفته باشد قربانی آن حیوان جایز نیست، در غیر این صورت جایز است، و اگر یک سوم گوش یا دم حیوانی یا بیشتر از آن بریده شده باشد قربانی آن جایز نیست، در غیر این صورت جایز است.

مسأله: قربانی حیوانی که پستانش قطع یا خشک شده یا چنان معیوب است که بچه‌اش نمی‌تواند از آن شیر بمکد، جایز نیست.

مسأله: قربانی کردن گوسفندی که به صورت مادرزاد یک پستان دارد یا به علت بیماری یک پستانش از بین رفته، یا سر پستان هایش قطع شده باشد، جایز نیست.

مسأله: قربانی کردن گاو یا شتری که یکی از چهار پستانش از بین رفته و یا شیرش خشک شده جایز، و اگر دو پستانش از بین رفته و یا شیرشان خشک شده، جایز نمی‌باشد.

مسأله: اگر حیوانی را که برای قربانی خریداری کرده از ابتدا سالم و بی‌عیب بود، امّا دروقت ذبح کردن بر اثر کشمکش، در حیوان عیب و نقصی پدید آمد، در این صورت اشکالی ندارد و قربانی وی درست است.

مسأله: قربانی کردن خصی (حیوانی که اخته است) جایز، بلکه افضل است.

مسأله: اگر قربانیِ شخصی گم شد، بدین خاطر حیوانی دیگر به جایش خرید، سپس اوّلی پیدا شد، حال اگر توانگر است، یکی از آن دو حیوان را ذبح کند، ولی اگر فقیر است باید هر دو را ذبح کند! البته پس از آن که اولی از فقیر گم شد لازم نیست دیگری بخرد ولی پس از خرید تعیین می‌شود.

مسأله: اگر ثروتمندی حیوانی را برا قربانی خرید، با خریدنِ حیوان به عنوان قربانی،  تعیین نمی شود و عوض کردن آن جایز است؛ اما اگر فقیر است که قربانی بر او واجب نبوده ولی با خریدن حیوان بر خود واجب کرده است، در این صورت عوض کردن آن جایز نیست. ضمناً اگر قیمت حیوان قبلی از حیوان بعدی بیشتر بود، آن را صدقه نماید.

مسأله: اگر شخصی که قربانی بر او واجب بود، در ایّام قربانی، ذبح ننمود، بعد از آن باید قیمت یک قربانی صدقه نماید، البتّه اگر برای قربانی، حیوانی را خریداری کرده بود بهتر است که خود حیوان را صدقه نماید، ولی اگر به جای صدقه دادن حیوان خریداری شده، به اندازه‌ی قیمت آن صدقه داد نیز اشکالی ندارد.

مسأله: اگر شخصی در ایّام قربانی، به سبب بی‌اطّلاعی، غفلت یا عذری نتوانست قربانی کند، یا ایّام قربانی به اتمام رسیده بود، بر وی واجب است که قیمت قربانی را به فقرا و مساکین صدقه نماید، اما اگر در ایّام قربانی، قیمت حیوانی را صدقه کرد قربانی وی ادا نخواهد شد و مرتکب جرم بزرگی شده است! زیرا قربانی عبادت مستقلی است همچنان که از ادای روزه، نماز؛ و از ادای حج، زکات ادا نمی‌شود! از دادن صدقه هم قربانی ادا نمی شود. از فرمایشات و عمل نبی اکرم(صلی الله علیه وسلم) و اصحاب کرام (رضوان الله علیهم اجمعین) نیز چنین معلوم می شود.

مسأله: قربانی حیوان آبستن هم درست است، البته اگر وضع حملش نزدیک است قربانی کردنش مکروه می‌باشد.

مسأله: اگر از حیوان قربانی قبل از ذبح، بچّه‌ای متولّد شد، یا هنگام ذبح از شکمش زنده بیرون آمد، در هر دو صورت ذبح آن بچّه همراه مادرش لازم است.

مسأله: در مورد قربانی کردن حیوانی که هر دو علامت نر و مادگی را داشته باشد (خنثی مشکل) فقهاء نوشته اند که به علت دیر پَز بودن گوشتش قربانی کردن آن جایز نیست؛ اما اگر علت مذکور به نحوی برطرف شود، جایز است.

مصارف گوشت و پوست قربانی:

بهتر این است که گوشت قربانی به سه قسمت تقسیم شود: یکی برای خودش و یکی برای خویشاوندان اگرچه غنی باشند و دیگری برای فقراء و نیازمندان. و در صورت عیال دار بودن می تواند همه گوشت را نگه دارد و نیز می توا ند پوست قربانی را خودش استعمال کند یا (به غنی و فقیر) هدیه بدهد اما اگر گوشت، پوست، کله پاچه و … را فروخت پول آن را باید صدقه نماید و در اینصورت مستحق آن فقط فقراء و دیگر مستحقین می باشند.

 

ضمناً: مزد قصاب نباید از پوست و گوشت قربانی داده شود.

 مسأله: پوست قربانی حکم گوشت را دارد، یعنی همان طور که دادن گوشت قربانی به غنی و فقیر و یا اصول و فروع و دیگرخویشاوندان و … جایز است، بخشیدن پوست قربانی نیز به این افراد درست است.

 مسأله: پرداخت حقوق استاد مدرسه و امام مسجد و تعمیر مساجد و مدارس با پولی که از فروختن پوست قربانی بدست آمده، جایز نیست.

والله اعلم بالصواب

«پیشاپیش فرارسیدن عید سعید قربان بر شما مردم متدین و مسلمان و عموم مسلمین جهان مبارک باد»

 

منابع و مآخذ:

۱-الدر مع الرد/ علامه ابن عابدین شامی

۲- الفتاوی الهندیه/مولانا نظام الدین البلخی و…

۴-امدادالفتاوی/ مولانا اشرف علی تهانوی

۵-جواهر الفقه  / مفتی محمد شفیع عثمانی

۶-آپ کی مسائل اور اُن کاحل / مولانا محمد یوسف لدهیانوی

۷- فتاوای رحیمیه /  مفتی سید عبدالرحیم لاجپوری

۸-مسائل عیدین و قربانی /  مولانا رفعت قاسمی

۹-احسن الفتاوی/مفتی رشید احمد

۱۰-قاموس الفقه/ مولانا خالد سیف الله رحمانی

۱۱- فتاوای حقانیه، مولانا عبدالحق

۱۲- فتاوای قاسمیه، مولانا شبیراحمد القاسمی و….

 

دارالافتاء حوزه علمیه انوارالعلوم خیرآباد- تایباد

 تلفکس ۰۵۱۵۴۶۶۳۶۲۲

برچسب ها

مدیر سایت

پورتال اسلامی تبیین

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

چهار − 4 =

همچنین ببینید

بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن