برخى از صفات محمود و مذموم ذکر شده در سوره‏‌ى «حجرات»

269 980 - برخى از صفات محمود و مذموم ذکر شده در سوره‏‌ى «حجرات»


در سوره‏‌ى «حجرات» نیز، هم‏چون سوره‏‌هاى دیگر، به چند صفت دیگر اشاره مى‏‌کند که عبارتند از:

۱٫ اطاعت کامل از خدا و پیامبر خدا-صلى الله علیه وسلم-
ابتدا خطاب به آنان که ایمان آورده‏‌اند مى‏‌فرماید: مواظب و مراقب خود باشید تا از خدا و پیامبر خدا-صلى الله علیه وسلم- پیشى نگیرید. یعنى تا زمانى که دستور و فرمان خدا در مورد امرى را نمى‏‌دانید، نسبت به انجام آن اقدام نکنید؛ زیرا کسى که مى‏‌خواهد بنده‏‌ى واقعى خدا باشد و بندگى او را به جا آورد، همیشه و قبل از اقدام به انجام هر کارى، منتظر فرمان و دستور خدا و پیامبر خدا-صلى الله علیه وسلم- است. همیشه منتظر این است که آن‏ها مسیر را برایش روشن کنند و او در آن جهت گام بردارد. (حجرات؛۱)
۲٫ رعایت احترام نسبت به پیامبر خدا -صلى الله علیه وسلم-

پس از سفارش به اطاعت کامل از خدا و پیامبر خدا-صلى الله علیه وسلم-، مسلمانان را دستور مى‏‌دهد تا احترام پیامبر خدا-صلى الله علیه وسلم- را همیشه حفظ کنند. پیامبرى که راه هدایت و دین خدا را برایشان آورده است. کسى که مسیر بندگى را براى آن‏ها روشن کرده است. آن‏ها باید با احترام و تکریم با او برخورد کنند و هرگز صدایشان را از صداى اوصلى الله علیه وسلم بلندتر نکنند که این کار سبب ضایع شدن اعمال صالحشان مى‏‌شود.

خداوند کسانى را توصیف و تمجید مى‏‌کند که وقتى در حضور پیامبر خدا -صلى الله علیه وسلم- صحبت مى‏‌کنند صدایشان را پایین مى‏‌آورند. در مورد آن‏ها مى‏‌فرماید: چنین افرادى اهل تقوى هستند و خوف و خشیت خدا در دل دارند و به آنان وعده مى‏‌دهد که از گناهانشان مى‏‌گذرد و اجر و پاداش بزرگى را به آنان عطا مى‏‌کند. در ضمن، آنانى را هم که این ادب و احترام را رعایت نمى‏‌کنند، سرزنش مى‏‌کند. آنان که وقتى پیامبر خدا-صلى الله علیه وسلم- در یکى از اتاق‌هایش حضور دارد ایشان را صدا مى‏‌زنند و با این کار او را اذیت مى‏‌کنند و نمى‏‌گذارند که طبق برنامه‏‌اى که براى کار و فعالیتش تنظیم کرده است عمل کند؛ چرا که پیامبر خدا-صلى الله علیه وسلم- هرگز بدون کار و برنامه در آن اتاق‏‌ها نمى‏‌ماند و هر زمان کارش تمام شود خود بیرون مى‏‌آید؛ پس نیازى به صدا زدن او نیست. بعد مى‏‌فرماید: اگر این گروه صبر مى‏‌کردند تا پیامبرصلى الله علیه وسلم بیرون مى‏‌آمد، بهتر بود. این امر فقط مخصوص پیامبر خدا-صلى الله علیه وسلم- نیست؛ بلکه باید نسبت به هر رهبر و راهنماى واقعى مردم در مسیر بندگى خدا رعایت شود و از سوى مسلمانان این‏گونه مورد احترام قرار گیرد. (حجرات؛۲-۵)

۳٫ تحقیق در اخبار و گزارش‏‌ها

خداوند متعال در ادامه، مسلمانان را متوجه امر بسیار مهمى مى‏‌کند و آن‏ها را خطاب قرار مى‏‌دهد و مى‏‌فرماید: رابطه‏‌ى شما با غیر مسلمانان باید این‏ گونه باشد که هرگاه به شما خبر مهمى دادند درباره‏‌ى آن تحقیق کنید و بعد از تحقیق به محتواى آن عمل نمایید؛ زیرا ممکن است دروغ گفته باشند و شما بر اساس آن دست به کار ناروایى بزنید که بعداً پشیمان شوید. (حجرات؛۶)

۶-۵-۴٫ تمسخر، عیب‏جویى و زدن القاب زشت و ناپسند به یکدیگر

پس از آن‏چه گفته شد، نصایح دیگرى بیان مى‏‌شوند و در آن به چگونگى روابط مؤمنین و برخورد آن‏ها با یکدیگر مى‏‌پردازد و مى‏‌فرماید:

«یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لایَسْخَرْ قَومٌ مِنْ قَومٍ عَسى أَنْ یَکُونُوا خَیْراً مِنْهُمْ وَ لا نِساءٌ مِنْ نِساءٍ عَسى أَنْ یَکُنَّ خَیْراً مِنْهُنَّ» (حجرات؛۱۱) خطاب به آنان که ایمان آورده‏‌اند مى‏‌فرماید: هیچ طایفه‌‏اى از شما طایفه‏‌ى دیگر را مسخره نکند. هیچ گروهى از شما خود را از دیگرى بیشتر و بزرگ‏تر نداند و طرف مقابل را به بازى نگیرد و مسخره نکند؛ زیرا ممکن است طرف مقابل نزد خدا بهتر از آنان باشند. و هیچ زنى زن دیگرى را مسخره نکند؛ چه بسا زنى که مسخره مى‏‌شود نزد خدا از مسخره کننده بهتر باشد.

«وَ لاتَلْمِزُوا أَنْفُسَکُمْ» (حجرات؛۱۱) و با سخنان خود، دل یکدیگر را نیازارید. به یکدیگر سخنان زشت نگویید.

«وَ لاتَنابَزُوا بِالْأَلْقابِ» (حجرات؛۱۱) و القاب زشت و ناپسند به یکدیگر مدهید به گونه‏‌اى که در میان جمع با آن القاب خوانده شوید و آبرو و شخصیّتتان لکّه‏‌دار شود.

«بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِیمانِ» (حجرات؛۱۱) چه ناپسند است بعد از این که انسان، مؤمن شناخته شد و جزو اهل ایمان قرار گرفت، فاسق خوانده شود. فاسق یعنى کسى که از حدود بندگى خدا خارج شده باشد. بسیار ناراحت کننده است که انسان ابتدا فردى مؤمن شناخته شود؛ اما بعداً مردم او را فاسق بخوانند.

«وَ مَنْ لَمْ یَتُبْ فَأُولئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ« (حجرات؛۱۱) و کسانى که توبه نکنند و از این مسائل دست نکشند، ستمکارند و اگر دچار عذاب و شکنجه شوند خودشان به خود ظلم و ستم کرده‏‌اند و خداوند به آنان ظلم نکرده است.

صفات ناپسندِ مسخره کردن، آزردن دل مردم با سخنان زشت و دادن القاب ناپسند، هر سه جزو گناهان بسیار زشت مى‏باشند و اگر انسان در انجام آن‏ها استمرار داشته باشد و از آن‏ها دست بر ندارد، یقیناً از حدود بندگى خدا خارج شده و حتماً به عذاب خدا دچار خواهد شد و پس از روشن کردن حقیقت و بیان واقعیت از سوى خدا، کسى که مرتکب آن گناهان شود، جز این نیست که به خود ظلم کرده است.

۹-۸-۷٫ ظنّ و گمان و تجسّس و غیبت

خداوند متعال پس از سفارش‏‌ها و دستوراتى که ذکر شد، مسلمانان را امر مى‏‌کند که همدیگر را غیبت نکنید و موظف هستند که نسبت به هم مسایلى را رعایت کنند:

«یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا کَثیراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَ لاتَجَسَّسُوا وَ لایَغْتَبْ بَعْضُکُمْ بَعْضاً أَیُحِبُّ أَحَدُکُمْ أَنْ یَأْکُلَ لَحْمَ أَخیهِ مَیْتاً فَکَرِهْتُمُوهُ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحیمٌ» (حجرات؛۱۲) اى کسانى که ایمان آورده‏‌اید! از بسیارى از گمان‏‌ها دورى کنید. بدون این‏که کم و کیف مسئله‏‌اى را بدانید از این که بگویید: فکر مى‏‌کنم… بر حذر باشید؛ زیرا برخى از گمان‏‌ها گناه است؛ چون انسان را از مسیر سیر به سوى کمال و خوشبختى باز مى‏‌دارند. بنابراین بسیار از آن دورى کنید چرا که ممکن است آن گمانى که مى‏‌برید جزو گمان‏‌هایى باشد که شما را از خوشبختى و سعادت دور کند. و از تجسّس برحذر باشید. یعنى اگر نسبت به برادر مسلمانى گمانى در دلتان ایجاد شد آن را دنبال نکنید و در مورد آن تحقیق نکنید؛ بلکه به همان حال بسنده کنید تا آن گمان را کم کم فراموش کنید. اگر هم از طریقى به عیب یکى از برادران دینى خود آگاه شدید، کارى کنید که فقط خودتان از آن آگاه باشید و در غیاب او نزد دیگران در مورد آن صحبت نکنید تا فرد دیگرى به آن عیب پى نبرد؛ زیرا این مسائل (بدگمانى نسبت به برادر دینى، جاسوسى و دنبال عیب او بودن و لکّه‌‏دار کردن شخصیّت او نزد دیگران) مانند این است که فردى از شما گوشت برادر مُرده خود را بخورد. آیا کسى از شما دوست دارد چنین کارى کند؟ مسلماً خیر. بنابراین همان‏طور که از انجام چنین عمل زشتى اکراه دارید، از این افعال زشت نیز دورى کنید: «وَ اتَّقُوا اللَّهَ» (حجرات؛۱۲) و از خدا بترسید و کارى نکنید که گرفتار عذاب خدا شوید. و این را بدانید که: «إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحیمٌ» (حجرات؛۱۲) به‏راستى خداوند بسیار توبه پذیر و بسیار مهربان است به شرط این که به سوى او باز گردید و از این کارها دست بردارید. اگر به سوى خدا برگردید و نسبت به آن‏چه تا کنون انجام داده‏‌اید] یا از این به بعد گاه گاهى دچار آن مى‏‌شوید] توبه کنید، مطمئن باشید که خداوند متعال توبه‏‌ى شما را مى‏‌پذیرد و به شما رحم مى‏‌کند و کارهاى پسندیده و اعمال صالحى را که پس از توبه انجام مى‏‌دهید از شما مى‏‌پذیرد و به شما جزاى نیک خواهد داد.

پس از این سفارش‌‏ها، به این مطلب اشاره مى‏‌کند که ارزش و احترام هر انسانى نزد خدا چه زن و چه مرد، از هر طایفه و قبیله‏‌اى که باشد، تنها به درجه‏‌ى تقوا و ترسى است که از خدا دارد. هر کس تقوا و ترس از خدا داشت، نزد خدا محترم و عزیز است و هر کس تقوا نداشته باشد محترم نیست. در میان متقین نیز هر کدام متقى‏تر باشد نزد خدا محترم‏تر و با ارزش‏تر است. (حجرات؛۱۳)


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

چهار × 5 =