تربیت در پرتو گفتگو و قانع ساختن

کودک


نوشته: دکتر سمیر یونس

ترجمه: عبدالخالق احسان

روزی حضرت عمر رضی الله عنه به منظور بازرسی امور بیرون شد، شتر چاقی را دید که از دیگر شتران در رشد و چاقی متفاوت است. حضرت پرسید که این شتر از کیست؟

گفتند: از عبدالله فرزند عمر می­ باشد.

حضرت عمر یکبار تکان خورده و گفت: این چه وضعیتی است که فرزند عمر چنین کرده!

در حال کسی را به دنبال عبدالله فرستاد، و او دویده آمد. همین که نزد پدرش رسید عمر گفت: این چگونه شتریست؟

در جواب گفت: این شتری لاغری بود و به پول خودم آن را خریده و به امید فایده آب و علوفه دادم.

حضرت عمر خیلی به خشم آمد و برای عبدالله گفت: وقتی مردم شتر ترا ببینند می گویند: از شتر فرزند امیرالمؤمنین خوب محافظت کنید و آبش دهید. این چنین شتر تو چاق و فربه شده و فایده­ات زیاد می گردد.

سپس به عبدالله گفت: اصل سرمایه خود را بگیر و مابقی مفاد را به بیت المال مسلمانان واریزنما.

اگر این ماجرا را از دید تربیتی تحلیل کنیم، در می یابیم که حضرت عمر چقدر علاقه داشت تا همراه پسرش مناقشه و گفتگو نموده تا او را قناعت دهد. وقتی دید در کار فرزندش شبهه­ ای وجود دارد، بر مبنای عدالت او را از مفاد محروم ساخت و امر کرد که شتر را بفروشد و سرمایه خود را برداشته فایده را به مسلمانان واگذار نماید.

این شیوه ­ی تآثیر گذاری در تربیت فرزند است، حضرت عمر می توانست بدون مناقشه و گفتگو به فرزند خود دستور بدهد، و فرصت دفاع را برایش ندهد؛ به خصوص که خلیفه بر رعیت خود حق سمع و طاعت را دارد و پدر نیز بر پسرش چنین حقی را دارا می ­باشد. اما حضرت عمربا پسر خود گفتگو می کند و او هم از خود دفاع نموده و دلیل خود را بیان می­ کند. ازین موقف حضرت عمر رضی الله عنه اسلوب تربیه بر اساس گفتگو را می توان دانست؛ چراکه گفتگوی عاقلانه و قناعت دادن از روش های مهم در تربیه اولاد می­ باشد.

مفهوم تربیت براساس قانع ساختن:

یکی از اسلوب های تربیت اسلامی اینست که مربی راه های مؤثر را برای قانع ساختن متربی به منظور بیان حقیقت در قضیه مورد توجه قرار دهد که از همه امور سلبی مانند: اجبار و اکراه …. به دور باشد.

تربیت به وسیله گفتگو تربیه اسلامی است:

تربیت بر اساس قناعت دادن، طوری که بیان شد یک روش اثر گذار در تربیه است؛ لذا اسلام به آن ترکیز نموده و در قرآن وحدیث موارد زیادی درین خصوص وجود دارد.

گفتگو ایمان را نیرو می­ بخشد:

کسی که به قرآن و حدیث آشنا باشد می­ داند که قرآن و حدیث چقدر به تربیت عقلی از طریق گفتگو و قناعت دادن اهتمام ورزیده است به ویژه برای تثبیت و تقویه ایمان.

تربیت به وسیله قانع ساختن در قرآن:

شیوه تربیت بر اساس قناعت دادن، در قرآن کریم زیاد است که از جمله قضایای تربیتی ایمانی که قرآن به آن وقعی گذاشته، قضیه ثبوت زنده شدن مرده ­گان می­ باشد. خداوند می­ فرماید: { أَفَلَمْ یَنظُرُوا إِلَی السَّمَاء فَوْقَهُمْ کَیْفَ بَنَیْنَاهَا وَزَیَّنَّاهَا وَمَا لَهَا مِن فُرُوجٍ ‏وَالْأَرْضَ مَدَدْنَاهَا وَأَلْقَیْنَا فِیهَا رَوَاسِیَ وَأَنبَتْنَا فِیهَا مِن کُلِّ زَوْجٍ بَهِیجٍ ‏‏ تَبْصِرَهً وَذِکْرَی لِکُلِّ عَبْدٍ مُّنِیبٍ‏ وَنَزَّلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً مُّبَارَکاً فَأَنبَتْنَا بِهِ جَنَّاتٍ وَحَبَّ الْحَصِیدِ ‏ وَالنَّخْلَ بَاسِقَاتٍ لَّهَا طَلْعٌ نَّضِیدٌ ‏‏ رِزْقاً لِّلْعِبَادِ وَأَحْیَیْنَا بِهِ بَلْدَهً مَّیْتاً کَذَلِکَ الْخُرُوجُ } ق ۶/۱۱  ‏آیا آنان ( تاکنون سر بلند نکرده‌اند و ) به آسمان ننگریسته‌اند که ما چگونه آن را بنا کرده‌ایم و آراسته‌ایم و هیچ گونه خلل و شکافی در آن نیست‌ ؟ ‏‏و زمین را گسترانیده‌ایم ، و در آن کوه های محکم و پابرجائی را فرو افکنده‌ایم ، و از هر نوع گیاه بهجت‌انگیز و مسرت‌بخش در آن رویانده‌ایم .‏ ‏( همه اینها را آفریده‌ایم ) به منظور بینش و بیداری بخشیدن به جملگی بندگان توبه‌کار ( ی که بخواهند به سوی آفریدگارشان برگردند ) .‏ ‏و از آسمان آب پربرکتی را بارانده‌ایم ، و بدان باغ ها رویانده‌ایم ، و دانه‌های کشتزارهائی را برآورده‌ایم که درو می‌گردد .‏ ‏و درختان خرمای بلندی را که دارای شکوفه‌های متراکم و چین‌چین هستند .‏ ‏( همه این ها ) به منظور بخشیدن روزی به بندگان است . ما به وسیله آب باران ، سرزمین مرده را زنده گردانده‌ایم .  ( آری ! زنده شدن مردگان ، و ) از گورها سربرآوردن آنان نیز همین گونه است .‏

خداوند جل جلاله درین آیات انسان را به امور آتی متوجه می سازد: آفرینش و زیبای عالم، آسمان و بزرگی ساختمان آن و زیبایی دلنشین آن، کوه های سر به فلک کشیده، میوه ها و گیاهان و درختان که همه شان جوره و جفت اند و بعد از مردن به سبب نزول باران از آسمان زنده می شوند؛ هم چنان دیدها را متوجه می سازد به بین زمین و آسمان از ابرها و باران ها که توسط باراندن باغ ها را سرسبز و خرم می ­سازد. این همه در حقیقت دلایل ایمانی منطقی قناعت بخشی است که زنده شدن بعد از مرگ را تأیید می ­کند.

تربیت به وسیله گفتگو در سیرت پیامبر صلی الله علیه وسلم:

رسول الله صلی الله علیه وسلم درمواقع زیادی از اسلوب گفتگو و قانع ساختن در تربیه استفاده نموده است که در تثبیت فکری، تهذیب نفوس و قناعت دادن صحابه اثر گذار بوده است. از جمله این که: پیامبر صلی الله علیه وسلم یک نعش بزغاله خود مرده ­ی را که گوش هایش قطع شده بود، در بازار دید به صحابه که همراهش بودند گفت: کی از شما این را به یک درهم می خرد؟

گفتند: ما این را دوست نداریم و به کار ما نمی آید.

گفت: آیا دوست دارید که از شما باشد؟

گفتند: اگر این زنده می بود، مفت نمی خواستیم حالا که مرده است!

رسول خدا فرمود: دنیا نزد خدا از این هم کم ارزش تر است.

درین جا رسول خدا صلی الله علیه وسلم همراه صحابه گفتگو می کند و بی ارزشی آن نعش بزغاله را از زبان شان می شنود و سپس هدف اصلی خویش را بیان می کند که دنیا نسبت به آخرت بی ارزش است و نباید به آن دل بست.

گفتگو در تربیه اولاد خیلی مؤثر است، خواه فرزند ما در خانه باشد یا شاگردی درمکتب و مدرسه . از همین جهت رسول خدا وآیات قرآنی به آن اهتمام ورزیده اند.


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

19 − 16 =

مطالب تازه