دارالافتاء اهل سنت

تعویذ و احکام متعلق به آن از دیدگاه اهل سنت

چه می‌فرمایند علمای دین در مـسئله ذیل‌:
دم ‌و تعویذ و عقیده داشتن به آن و جواز و عدم جواز آن را توضیح داده‌ و بفرمایید که آیا دم و تعویذ شروط بخصوصی دارند؟‌ و آیا علوم جداگانه‌ای دارند؟‌ و آیا هر کسی می‌تواند دم‌ کرده و یا تعوید بنویسد؟ یا افراد بخصوصی مختص‌آن هستند؟
و در مورد شکل‌ها وجدول‌ها که در بـعضی تـعویذات ‌کشیده شـده ‌و یـا رقـم‌ها و اعـدادی مخصوص مثل ٢، ۴ وغیره نوشته می‌شوند توضیح دهید.
الجواب باسم ملهم الصواب
دم ‌کردن و تعوید با خواندن معوذتین‌، آیات قرآن و دعاهای مبارک و ارزنده حضرت رسول الله‌ و دعاهای نافع و سودمند از عهد رسول الله و صحابه بـه اینطرف بدون انکار جایز و معمول بوده است با شرایط سه‌گانه‌ای ‌که بدین شرح‌اند:
۱- ‌با آیات قرآن مجید و اسماء و صفات الهی باشد.
۲- به زبان عربی یا زبانی‌که قابل فهم باشد.
۳- فرد تعویذ گیرنده معتقد به این باشد که موثر بالذات الله تعالی می‌باشند نه تعویذ.
والدلیل علیه‌:
«‌حدثنی سریج‌……. عَنْ عَائِشَهَ قَالَتْ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ إِذَا مَرِضَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِهِ نَفَثَ عَلَیْهِ بِالْمُعَوِّذَاتِ فَلَمَّا مَرِضَ مَرَضَهُ الَّذِى مَاتَ فِیهِ جَعَلْتُ أَنْفُثُ عَلَیْهِ وَأَمْسَحُهُ بِیَدِ نَفْسِهِ لأَنَّهَا کَانَتْ أَعْظَمَ بَرَکَهً مِنْ یَدِى. و فی روایه: یَحْیَى بْنِ أَیُّوبَ بِمُعَوِّذَاتٍ»‌.
وفی شرحه‌:
«‌ودل الحدیث علـی جواز الرقی والنفث بها، و قدٌمنا فی اوائل ابواب الطب انه یشترط لجو‌ازها ان تکون مفهومه ولا یکون فیها استمداد بغیر الله تعالی وأن لا یعتقد فیها بأنها مؤثره بذاتها ومن استجمع هذه الشروط فلا بأس له بالرقیه‌»‌. [تکمله فتح الـملهم بشرح صحیح مسلم: ۴/۳۱۶، فتح الباری بشرح صحیح البخاری: ۱۰/۱۹۵].
و تعویذ و دم ‌کردن ممنوع آن است‌ که تعویذی مشتمل ‌بر کلمات شرکی باشد.
وفی تکمله فتح الـملهم‌:
«‌و سیأتی عند الـمـصنف حدیث عوف بن مالک قـال‌: «کُنَّا نَرْقِى فِى الْجَاهِلِیَّهِ فَقُلْنَا یَا رَسُولَ اللَّهِ کَیْفَ تَرَى فِى ذَلِکَ فَقَالَ: اعْرِضُوا عَلَىَّ رُقَاکُمْ لاَ بَأْسَ بِالرُّقَى مَا لَمْ یَکُنْ فِیهِ شِرْکٌ» وهذا هو الأصل فی الباب.
واما الأحادیث التی ورد فیها النهی عن الرقی أو الاحادیث التی اثنی فیها علی الذین لا یسترقون فانها محوله علی رقی الکفار التی تشتمل علی‌کلمـات الشـرک أو الاستمـداد بغیر الله تعالی أو الرقی التی لا یفهم معناها فانها لا یؤمن أن تؤدی إلی الشرک فمنع منها احتیاطاً والله سبحانه وتعالی اعلم‌»‌. [تکمله فتح الـملهم باب الطب والـمرض والرقی: ۴/۲۹۵].
اما مسئله مختلف فیها، ‌کتابت تعویذ و آویزان ‌کردن آن در گردن و بستن آن به اعضای بـدن است‌. باید گفت‌: نوشتن تعویذ از عهد صحابه به اینطرف ثابت است و آویختن آن به‌ گردن یا بدن اشکالی ندارد و فقط آویزان‌ کردن دانه مهرهایی‌که بعضی معتقد به تاثیر ذاتی آنها هستند (‌چنانکه در جاهلیت مروج بود که برای فلان مرض این مهره بنفسه نافع و دافع است‌) ممنوع است و از روایات تمیمه همین مهره‌ها مراد هستند نه‌ کتابت تعریذهای قرآنی و غیره‌…
قال العلامه القاضی محمد تقی العثمانی مد ظله فی ‌کتابه تکمله فتح الـملهم بشرح صحیح مسلم‌:
«‌أما کتابه الـمعوذات وتعلیقها فی عنق الصبیان والـمرضی أو کـتابتها وسـقی مدادها للمریض‌، فقد ثبت عن عده من الصحابه والتابعین»‌.
و قال الحافظ ابن تیمیه/ فی فتاواه‌: (۱۹/۶۴)
«‌ویجوز أن یکتب للمـصاب وغیره من الـمرضی شیئاً من‌ کتاب الله وذکره بالـمداد الـمباح ویغسل ویسقی‌کـما نص علی ذلک أحمد وغیره‌…..عن ابن عباس قال إذا عسر على الـمـرأه ولادتـها فلیکتب بسم الله لا إله إلا الله الحلیم‌…الخ‌…..وقال‌: – أی عبدالله بن احمد – یکتب فی اناء نظیف فیسقی قال ان أبی -أی احمد بن حنبل- وزاد فیه وکیع فتسقی وینضح ما دون سرٌتها. قال عبدالله رأیت أبی یکتب للمـرأه فی حام أو شیی‌ء نظیف‌‌. ثم اخرج ابن تیمـیه/ اثر ابن عباس هذا من طریق آخر و قال فی آخره‌٠ «‌قال علیٌ – یعنی ابن الحسن بن شقیق راوی الاثر – ‌یکتب فی‌کاغذه فیعلق علی عضد الـمرأه قال‌: وقد جرٌبناه فلم نر شیئاً اعجب منه‌» فإذا وضعت تحلٌه سریعاً ثم تجعله فی خرقه أو تحرقه»‌. [تکمله فتح الـملهم: ۴/۳۱۷].
قال العلامه العثمانی حفظه الله بعل سر‌د الآثار:
«‌وفی هذه الآثار حجه علی من زعم فی عصرنا ان ‌کتابه التعاویذ وسقیها أو تعلیقها ممنوع شرعاً وقد توغٌل بـعضهم حتی زعم انه شرک و استدلٌ بما أخرجـه أبوداود ۳۸۸۳ عن زینب أمرأه عبدالله بن مسعو‌د قال‌: سمعت رسول الله یقول‌: «ان الرقی والتمائم والتولیه شرک‌» ولکن فی تمام هذا الحدیث ما یرد علی هذا الاستدلال وفیه‌: قالت قلت‌: لم تقول هذا؟ والله لقدکانت عینی تقذت وکنت اختلف إلی فلان الیهودی یرقینی فإذا رقانی سکنت فقال عبدالله‌: انـما ذلک ‌عـمل الشیطان‌ کان ینسخها بیده فإذا رقاها کف عنـها انماکان یکفیک أن تقو‌لی کما کان رسول الله یقول‌: «أَذْهِبِ الْبَأْسَ رَبَّ النَّاسِ الخ‌…..»‌.
فدلٌ هذا الحدیث صراحه علی ان الرقیه الـممـنوعه فی الحدیث انما هی رقیه اهل الشرک ا‌لتی یستمدون فیها بالشیاطین وغیرها، اما الرقیه التی لا شریک فیها فانها مباحه و قد ثبتت عن النبی باحادیث‌کثیره وکذالک الحال فی التمائم‌، فانها جمع تمیمه -‌کانت خزرات وکانت العـرب تعلٌقها علی أولادهم‌، یزعمون انها مؤثره بذاتها، قال الشوکانی وهو یشـرح حدیث أبی‌داود فی نیل الأوطار: (۸/۱۷۷): جعل هذه الثلاثه من الشرک لاعتقا‌دهم ان ذلک یؤثر بنفسه.
قال ابن عابدین فی رد الـمحتار: ۶/۳۶۳: وفی الشلبی عن ابن ‌الاثیر: التـمائم جمع التمیمه وهی خزرات‌کانت العرب تعلـقها علی أولادهم یتقون بها العین فی زعمهم‌، فابطلها الاسلام لأنهم یعتقدون انها تمام الدراء والشفاء بل جعلو‌ها شرکاً‌، لأنهم ارادوا بها دفع الـمقادیر الـمکتوبه علیهم وطلبوا دفع الاذی من غیر الله تعالی الذی هو دافعه فتبین بـهذا ان التٌمائم الـمحرمه لا عـلاقه لها بالتعاویـذ الـمکتوبه الـمشتمله علی آیات من القرآن أو شیی‌ء من الذکر فانها مباحه عند جماهیر فقهاء الأمه بل استحبٌها بعض العلماء إذا کانت باذکار مأثوره ‌کما نقل عنهم الشوکانی فی النیل ۸/۱۷۷». [تکمله الفتح الـملهم: ۴/۳۱۸].
اما نوشتن تعویذ با اعداد و حروف ابجد چون در لغت مفهومه داخل‌اند از افراد متعهد، ثقه و موحد پذیرفه می‌شود ولی به لغت عبرانی و غیر مفهوم درست نیست‌. شاید به این علت به اعداد می‌نویسند تا اگر احیاناً زیر دست و پا افتاد هتک حرمتی محسوب نشود.
وفی الـمرقاه‌:
«‌وأما علی لغه العبرانیه ونحوها فیمتنع لاحتمال الشرک فیها». [مرقاه الـمفتیح: ۸/۳۲۱].
فی أحسن الفتاوی‌:
«نوشتن تعویذ به حساب ابجد جایز است چونکه لغت مفهومه است‌». [احسن الفتاوی: ۸/۲۵۶].
و تعویذ را از افراد موحد، ثقه ‌و پیرو سنت‌ گرفته شود نه از فاسقان و فاجران ‌و بی‌نمازان‌.
والله أعلم بالصواب

دارالافتاء دارالعلوم مسجد مکی زاهدان

در سال 1363هـ.ش (1404هـ.ق) دارالافتای دارالعلوم زاهدان زیر نظر مفتی خدانظر رحمه‌الله رسماً آغاز به‌كار كرد. مجموعه‌ای از این فتواها با پشتکار مولانا مفتی خدانظر رحمه‌الله، پس از ترتیب‌بندی به صورت ابواب فقهی، تحت عنوان «محمودالفتاوی (فتاوای دارالعلوم زاهدان)» تا کنون در 4 جلد چاپ و منتشر شده‌اند و ادامه آن در حال تدوین است.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

چهار × 2 =

دکمه بازگشت به بالا
بستن