خانه و خانوادهمسائل اجتماعی

تنظیم خانواده یا کاهش جمعیت از دیدگاه اسلام

تنظیم خانواده یا کاهش جمعیت از دیدگاه اسلام

شکی نیست دوام و بقای انسان یکی از اهداف زندگی زناشوئی برای بشر محسوب می شود.لذا بقای نوع انسان بستگی به ادامه زاد و ولد دارد،واسلام مسلمانان را به این امر و تکثیر آن تشویق نموده و قدم هر یک(مرد و زن)را مبارک دانسته.امّا این اجازه را هم داده وقتی که ضرورتی پیش بیاید واز نظر شرع مقدس اسلام منافاتی با احکام الهی و دستور رسول الله(ص)نداشته باشد برای تنظیم و تحدید(ازبین بردن) توالد وتناسل اقدام نمود،فلذا روشی که در زمان رسول الله(ص)مورد استفاده قرار می گرفت روش «عزل» بود.«عزل:یعنی خالی کردن نطفه در خارج از رحم می باشد.»که اصحاب پیامبر(ص)در زمان نزول وحی از این روش استفاده می کردند،ودلیل جواز «عزل» قول جابر(رض)است« کُنا نَعزِلُ عَلی عهد رسول الله(ص)والقرآنُ ینزل»(۱).
ما عمل عزل را در زمان پیامبر(ص) انجام می دادیم در حالی که قرآن نازل می شد. دلیل کراهیت عزل: حدیث،جُذامه بنت وهب الأسدیه بلفظ: حضرت رسول الله(ص)فی اُناس وهو یقول: « لَقد هَمَمّتُ أن أنهی عن الغِیله،فَنظرتُ فی الرّوم وفارس،فاذا هم یَغِیلُونَ اَولادهم،فلا یَضِر اولادهم شیئاً،ثم سألوه عن العَزل،فقال: ذالک الوَأدُ الخَفیِ،وهی:واِذا المَؤدَهُ سُئِلَت بِاَی ذَنبٍ قُتِلَت.» قصد داشتم که از نزدیکی زنان و شوهرانی که دارای بچّه ی شیر خوار هستند نهی کنم،پس دیدم که روم و فارس،آنها نزدیکی می کردند با اینکه بچّه ی شیر خوار داشتند و ضرری متوجه آنها نیست،سپس رسول الله(ص)را از «عزل» پرسیدند،آنحضرت فرمودند:آن زنده درگور کردن خفی است که روز قیامت سؤال می شود به چه جرمی تو را را کشته اند.

(۱) – فلذا؛با توجه به روایات مختلف که از بعضی احادیث؛ مطلق جواز آن ثابت می شود و نیز اکثر فقهاء احناف بر همین عقیده اند بشرطیکه با اجازه ی همسر انجام به پذیرد،امّا بعضی از فقهاء مکروه گفته اند و رأی اکثر فقهاء جمهور همین است،و بعضی دیگر حرام قرار داده اند ومی گویند این به منزله ی زنده در گور کردن بچه هاست.امّا صحیح ترین قول اینکه «عزل» بدون از عذر خالی از کراهیت نیست،بالخصوص زمانی که صرفاً بخاطر معاش زندگی«فقر و تنگدستی که روزی ازکجا می آید» باشد،
(۲)که خداوند این انگیزه را محکوم کرده و می فرماید:« ولاتقتلوا اولادکم خشیه املاق نحن نرزقهم و ایاکم وان قتلهم کان خطاً کبیراً» شما فرزندانتان را از ترس فقر از بین مبرید ما به شما و آنها رزق می دهیم بی گمان قتل آنها گناه بزرگی است.
(۳)ونیز محققین فقهاء احناف بر همین قائل اند،چنانچه ملا علی قاری(رح) این را یکنوع زنده در گور کردن گفته« ذالک لا یدل علی حرمه العزل بل یدل علی کراهیه » این دلالت بر حرمت عزل نیست بلکه دلیل بر کراهیت است.بنابر این حسب روایات فوق معلوم می شود که صورت پیش رفته ی آن یعنی« استفاده از کاندوم و وسیله های که به دهانه رحم گذاشته می شوند نیز مکروه هستند.»نتیجه:البته بنابر عذر استفاده از عزل،کاندوم جائز است.مثلاً: بچّه ی شیرخواری داردکه بارداری مادر بچّه در صحت بچّه تأثیر گذارمی باشد،یا بعلت خطره ی سلامتی خانم تصوّرمی شود.
(۴) صورت دوم:جلوگیری از حمل استفاده ی «دواء و قرصها» است:
اینکه بعد از قرار گرفتن نطفه در رحم زن،زن برای جلوگیری دواء و قرص استفاده می کند تا که نطفه تبدیل به جنین نشود.فلذا،این عمل از نظر فقهی اگر بصورت عمومی باشد جائز نیست.اگر چه در حال حاضر خالی از روح و زندگی است و قتلی هم محسوب نمی شود، اگر بالفرض این به حالت خود گذاشته شود بعد از مدتی شکل زنده ای به خود می گیرد.بنابر این،این را مترادف با نفس کشی فهمیده اند.چنانچه شمس الأئمه سرخسی(رح)
می فرماید: وقتی که نطفه در رحم زن قرار می گیرد صلاحیت زندگی را پیدا می کند به همین خاطر ضائع کردن آن با شخص زنده ای برابری می کند ونیز ضمان مقرر(واجب)می گردد،مانند شخصی که در حالت احرام تخمرغ شکار را بشکند،پس بر وی همان ضمان شکار واجب می گردد.ونیز محمد احمد علیش مالکی(رح) می گوید:در تمام صورتها اگر هدف مانع حمل باشد ناجائز است و در رابطه استفاده ی دارو، قرص و… هم تصریح کرده که جائز نیست،زیرا وقتی که نطفه داخل رحم قرار گرفت برای هیچ زن و مردی جائز نیست که دواء استعمال کنند.و امام محمد غزالی(رح) می گوید:مرحله اول وجود انسان استقرار نطفه داخل رحم زن همراه با منی زن است که قبول صلاحیت زندگی را پیدا می کند پس از بین بردن آن گناه است.
(۵) فلذا حسب تصریحات فوق بدون عذر شرعی معقول استفاده ی دواء وقرص برای جلوگیری حمل جائز نیست.

صورت سوم :جلوگیری از حمل سقط جنین بوسیله دواء وغیره….است:
طبق روایات فقهاء و محققین بالاتفاق سقط جنین بعد از چهار ماه(۱۲۰روز) ناجائز و حرام می باشد.چنانچه قرآن به صراحت می گوید: « لا تقتلوا اولادکم خشیه املاق نحن نرزقهم وایاکم ان قتلهم کان خطاً کبیراً.» و نیز حافظ ابن تیمیه(رح) می نویسد.« اسقاط الحمل حرام باجماع المسلمین وهو من الوأد الذی قال تعالی فیه:واذا المؤده سئلت بای ذنب قتلت »(تکویر/۸-۹ )
(۶)فلذا سقط جنین به اجماع مسلمین حرام است و آن در همچنین نفس کشی داخل است که الله تعالی گویای این مطلب است،که در روز قیامت بچه های زنده در گور سؤال کرده می شوند شما به چه جرمی،گناهی کشته شده اید. اگر سقط جنین قبل از چهار ماه(۱۲۰)بنابر عذر صورت گیرد اشکالی ندارد. « یُبَاحُ اِسقَاطُ الوَلَدِ قَبلَ اَربَعهَ اَشهُرٍ ولو بِلا اِذنَ الزَوجِ »
(۷). قال: ابن وهبان، ومن الأعذارِ أن ینقطعَ لَبَنُها بعدَ ظهورَ الحملِ ولیس ِلاَبی الصّبّی ما یستأجرُ به الظِئیرَ ویخافُ هلاکَهُ.»یعنی،یکی از عذرها اینکه قطع شود شیر بچه بعد از بوجود آمدن حمل (بارداری) و پدر بچه توان دایه(شیردهنده)گرفتن برای بچه را ندارد ومی ترسد که بچه هلاک شود
(۸).اما :بدون از عذر قبل از چهار ماه(۱۲۰)سقط جنین کراهیت دارد. وکان الفقیه،علی بن موسی یقول: انّه یکره،فانّ الماء بعد ما وقع فی الرّحم مآله الحیاه فیکون له حکم الحیاه کما فی بیضه صید الحرم،و نحوه.» یعنی: نطفه ای که در رحم قرار گرفت حق زندگی دارد پس نباید آنرا از زندگی ساقط کرد.(۹) صورت چهارم: جلوگیری از حمل بستن لوله ی رحم است:
۱- پیشگیری از بارداری اگر بخاطر گرفتاری،اشتغال وکار اداری،یا بخاطر مد و زیبایی چهره وبدن،تجارت و کسب ثروت و فرار از مسؤلیت تربیت فرزندان،پیشگیری موقت ودائم(عقیم کردن) به هیچ عنوان جایز نیست.
۲- کنترل وجلوگیری بخاطر تنظیم فواصل بارداری و زایمان تا اینکه مادر بتواند از عهده ی شیردهی وپرورش و تربیت درست وصحیح بچه بر آید یا اینکه بر اثر بارداری پیوسته و ناخواسته دچار نقصان جسمانی می شود،بصورت موقت (از طریق گره زدن لوله های فالوپ،یا گره زدن آنها به اصطلاح کلیپ زدن )یا استفاده از داروها مثل قرص،آمپول وکارگزاری کپسول زیر جلد،با رضایت زوجین جایز است.
۳- عقیم کردن دایمی مردان و زنان بهیچ عنوان درست نیست؛فقط برای زنان در یک حالت درست است و آن اینکه پزشک(مسلمان)متخصّص و ماهر و معتمدی بعد از زایمان اول زن،تشخیص دهد که بارداری دوم اغلب باعث تلف عضوومریضی یا هلاک مادر می شود در اینصورت پزشک می تواند لوله های او را بسته یا قطع نماید و آنرا برای همیشه عقیم نماید آنهم به رضایت زوجین باشد.
۴- پیشگیری موقّتی هم برای مردان و زنان در صورتهای زیر درست است(الف)زن خیلی ضعیف وناتوان باشد و از بنیه ی خوبی جهت بارداری برخوردار نباشد و مطابق نظر پزشکان متخصّص در صورت باردار شدن ضرر و آسیب وی حتمی است.(ب)اگر متخصّصان نظر بدهند که زایمان برای زن دشوار و خطر آفرین است.(۱۰)
وهمچنین مجمع فقهی هند: در موارد ذیل جلوگیری را جایز قرار داده است:
۱- مادر فرزند شیرخواری دارد که در صورت حامله شدن نمی تواند از عهده ی پرورش او بر آید.
۲- بنابر تشخیص پزشک متخصّص حاملگی،وزایمان باعث تلف عضو می گردد یا به ظن غالب سلامتی زن را به خطرمی اندازد.(۱۱)
«والسلام»

والله اعلم بالصواب

برکت الله مزارزائی
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
منابع ومأخذ: ۱-فقه الاسلامی وادلته(ص۶۶۰۰ج/۹)

۲- جدید فقهی مسائل(ص۱۶۷)

۳- قرآن سوره اسراء آیه( ۳۱)
۴- جدید فقهی مسائل(ص۱۶۷)

۵- جدید فقهی مسائل(ص۱۶۸)

۶- جدید فقهی مسائل(ص۱۶۷،۱۶۸)
۷- فقه الاسلامی وادلته(ص۶۶۰۱ ج/۹)-حاشیه ابن عابدین(ص۵۸۶ ج/۸ )

۸- حاشیه ابن عابدین(ص۵۸۶ ج/۸ )
۹- حاشیه ابن عابدین(ص۵۸۶ ج/۸ )

۱۰- محمودالفتاوی(ص۳۳۲،۳۳۳ ج/۴)
۱۱- ندای اسلام شماره، ۴ (ص۳۰،۳۱ )
(*)ملا علی بن سلطان محمد قاری،در هرات دیده به جهان گشود،درماه شوال به سال ۱۰۱۴هجری در مکه مکرمه دار فانی را وداع گفت.
(*)شمس الأئمه ابوبکر محمد بن احمد بن أبی سهل سرخسی،از علماء کبار ماوراء النهر بوده اند،به سال ۴۹۰ هجری دارفانی را وداع گفت.
(*)ابو عبدالله محمد بن احمد بن محمد علیش طرابلسی،مصری،در زندان به سال ۱۲۹۹هجری دار فانی را وداع گفت.
(*)ابو حامد محمد بن محمد بن احمد غزالی،طوسی،ملقب به حجه الاسلام(ت ۴۵۰درطوس،به سال ۵۰۵هجری دار فانی را وداع گفت.
(*) شیخ الاسلام تقی الدین أبی العباس احمد بن عبدالحلیم بن عبدالسلام الحرانی،دمشقی- تاریخ تولد:روز دوشنبه دهم ربیع الاول در حران به سال ۶۶۱هجری قمری و در سال ۷۲۸هجری بتاریخ ۲۲ذی القعده دار فانی را وداع گفت.

نمایش بیشتر

مصباح العلوم محمدان

صفحه رسمی مدرسه علوم دینی مصباح العلوم شهر محمدان- ایرانشهر کانال تلگرام:T.me/al_mesbah1

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

8 + 12 =

دکمه بازگشت به بالا
بستن