حکمت و فلسفه‌ی قربانی

49368 large - حکمت و فلسفه‌ی قربانی


حکمت در ذبح هدایا (و قربانی) اقتدا کردن به حضرت ابراهیم خلیل الله علیه السلام است که خداوند در خواب به او فرمان داد تا فرزندش اسماعیل علیه السلام را قربانی کند و او به امتثال امر خدا قیام نمود، آن گاه در عوض فرزندش هدیه‌ی بزرگی به او اعطا گردید تا به جای او قربانی فرمود و در این اقتدا نیز دو حکمت است:

یکی: ظاهر کردن کمال فرمان‌برداری از خداوند، حتى اگر ما را به ذبح فرزند ما مأمور سازد.

دوم: ایستادگی به شکر خداوند بر نعمت فدیه چون کسی را که اقدام به ذبح هدیه می‌نماید، جزو اشخاصی قرار داده که به آن‌ها نعمت داده و صدقه می‌دهند، نه در ردیف حاجت‌مندی که به صدقه نیاز دارند و این یک نعمت بزرگی است، چنان‌چه بر هیچ‌ کس پوشیده نیست؛ بنابر این، هنگامی که حاجی هدیه‌اش را ذبح می‌کند، در بالاترین درجه‌های ترقی است؛ زیرا هیچ مرتبه‌ای در فرمان‌برداری انسان برای مولای او بالاتر از این نیست، که فرمان مولا را در همان محلی به کار بندد که دستور مولا بوده، اگر چه به ذبح فرزند و پاره‌ی جگرش مأمور گردد و چرا ذبح هدیه بر حاجی قارن و حاجی متمتع واجب گردیده؛ زیرا آن‌ها در دوران جاهلیت ممنوع بودند و این ذبح هدیه در عوض شکرگزاری نعمت خدا است که این بند را از پیش پای آنان برداشته که خودش یک حکمت واضحی است.[۱]

شیخ یوسف الحاج احمد در مورد حکمت قربانی نوشته است: «باید دانست که قربانی عبادتی است و تمام حکمت‌ها و فوائدی که در آن است، در مرتبه‌ای فروتر از فائده‌ی فروتنی برای معنی تعبّدی آن است و این، در همه‌ی عبادات همین گونه است.

قربانی زنده ساختن معنی قربانی بزرگی است که ابراهیم علیه السلام انجام داد، زمانی که خداوند متعال با دستور دادن به ذبح فرزند، وی را در بوته‌ی آزمایش قرار داد، سپس با ذبح بزرگی وی را فدیه داد و آن قوچی بود که خداوند آن را به سوی او فرو فرستاد و دستور داد که ذبحش کند و این زمانی بود که ابراهیم و پسرش اسماعیل علیهما السلام صادقانه برای تحقق امر الهی تلاش نمودند.

افزون بر آن، در قربانی اظهار هم‌دردی با فقرا و تهیدستان و شادمان ساختن آنان و هم‌چنین اهل و عیال خود در روز عید است و ثمره‌ی آن استحکام ارتباط برادری در میان افراد جامعه‌ی اسلامی و کاشتن روح هم‌گرایی، دوستی و محبت در دل‌های آنان است.[۲]

بنابر این، می‌توان حکمت قربانی را این گونه برشمرد:

  1. انجام عبادت خدا به وسیله‌ی آن؛
  2. زنده ساختن سنت حضرت ابراهیم علیه السلام ، زمانی که خداوند وی را به ذبح فرزند و نخست‌زاده‌اش اسماعیل علیه السلام دستور داد، سپس خدا او را با ذبح بزرگی فدیه داد، و این مسأله از همان وقت در میان ملت ابراهیمی به عنوان سنتی ماندگار ادامه یافته است.
  3. پیروی از پیامبر عظیم الشأن اسلام صلى الله علیه وسلم؛ زیرا آن‌حضرت صلى الله علیه وسلم مردم را به ذبح قربانی فراخوانده و تشویق کرده است.
  4. گشاده‌دستی و سخاوت بر خود و خانواده و اکرام همسایگان، خویشاوندان و دوستان؛
  5. خوش‌حال وشادمان ساختن فقرا و مساکین؛
  6. شکر و سپاس از خداوند بر نعمت‌های متعددی که بر بندگانش ارزانی داشته و او را از سال گذشته تا این سال زنده نگاه داشته است؛[۳]
  7. دلیلی قاطع و محکم بر اطاعت و فرمان‌برداری خدا و رسول او.[۴]
 نویسنده: عبدالستار حسین بر

[۱] . حکمت و فلسفه‌ی شریعت: ۲۳۴-۲۳۳٫

[۲] . موسوعه فقه المرأه المسلمه من الکتاب و السنه: ۳۳۶٫

[۳] . علامه مفتی تقی عثمانی فرموده است: هنگامی که مسلمان به توفیق الله تعالى در تکمیل دو عبادت عظیم الشأن ـ روزه‌ی رمضان و ارکان حج ـ به موفقیت می‌رسد، الله تعالى بر او لازم و ضروری می‌گرداند که در قبال این موفقیت ـ ادای عبادت‌ها ـ به طور اظهار شکر، به حضور الله تعالى «قربانی» تقدیم کند (که به آن دم شکر می‌گویند). این اظهار شکر در تاریخ‌های: دهم، یازدهم و دوازدهم در قبال توفیقات الهی به حضورش تقدیم می‌شود. شگفت‌آور است که الله تعالى عیدالفطر را در پایان عبادت روزه و عیدالاضحى را به هنگام کامل شدن عبادت حج قرار داده است؛ اما شگفت‌آورتر از آن‌ها، این است که دستور داده خوشی عیدالفطر را با صدقه الفطر و خوشی عیدالاضحى را با تقدیم قربانی به پیشگاهش آغاز نمایید. ترجمه‌ی فارسی خطبه‌های اصلاحی ـ تربیتی: ۲/۱۱۸-۱۱۷٫

[۴] . الاضحیه:۴؛ المفصل فی احکام الاضحیه؛ الفقه الاسلامی و ادلته: ۴/۲۷۰۳٫


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پنج − 3 =