درگذشت عالم ربانی علامه عبدالکریم زیدان

5245555 - درگذشت عالم ربانی علامه عبدالکریم زیدان


نوشته: دکتر وصفی عاشور أبو زید

ترجمه: عبدالخالق احسان

علامه عبدالکریم زیدان در ۲۷ جنوری ۲۰۱۴ میلادی درگذشت که عمرش به ۹۷ سال رسیده و بر اساس تقویم هجری نزدیک به یک قرن عمر پر ثمری را سپری کرد. با وفات استاد زیدان، امت اسلامی اندیشمندی از بزرگان امت، ستاره از ستارگاه هدایت را از دست داد و رکنی از ارکان علم در زمانه ما منهدم گردید، رخنه ی بر بنای علم وارد شد که هیچ چیز جز عالمی مانند او، نمی تواند آن رخنگی را پینه کند.

در حدیث مرفوعی حضرت جابر روایت نموده: “موت العالم ثلمه فی الإسلام لا یسدها اختلاف اللیل والنهار”. مرگ عالم رخنه ی در اسلام است که آن را رفت و آمد شب و روز جبران کرده نمی تواند. در حدیثی که طبرانی از أبو درداء به صورت مرفوع روایت نموده است آمده: “موت العالم مصیبه لا تجبر، وثلمه لا تسد، وموت قبیله أیسر من موت عالم، وهو نجم طمس” مرگ عالم مصیبتی است که جبران نمی شود و سوراخی است که بسته نمی شود و مرگ یک قبیله از مرگ عالم آسانتر می باشد؛ چون عالم ستاره درخشانی است. دیلمی از حضرت عبدالله ابن عمر، روایت نموده است: “ما قبض اللَّه عالما إلا کان ثغره فی الإسلام لا تسد” وفات عالم رخنه ی در اسلام است که بسته نمی شود. بیهقی از أبو جعفر روایت نموده که فرمود: “موت عالم أحب إلى إبلیس من موت سبعین عابدا”. مرگ یک عالم نزد شیطان از مرگ هفتاد عابد بی علم محبوبتر است.

حضرت عمرو بن العاص روایت نموده که رسول الله صلى الله علیه وسلم فرمودند: “إنَّ اللَّهَ لا یَنْزِعُ الْعِلْمَ انْتِزَاعًا ، أَیْ یَنْتَزِعُهُ مِنْ صُدُورِ النَّاسِ , وَلَکِنْ یَنْزِعُ الْعِلْمَ بِقَبْضِ الْعُلَمَاءِ , حَتَّى إِذَا لَمْ یَبْقَ عَالِمٌ ، اتَّخَذَ النَّاسُ رُءُوسًا جُهَّالا , فَسُئِلُوا , فَأَفْتَوْا بِغَیْرِ عِلْمٍ ، فَضَلُّوا وَأَضَلُّوا”.خداوند علم را با برداشتن آن از سینه بندگان بر نمیدارد. لکن علم را با گرفتن علماء (مرگ آنان) بر میدارد تا جائی که عالمی باقی نمیماند مردم افراد جاهل را به عنوان بزرگ خود انتخاب میکنند از آنان سوال میکنند و با بی علمی فتوی میدهند، پس خودشان گمراه شده و مردم را نیز گمراه میکنند.

امروز می بینیم که ریاست و رهبری مردم را جاهلانی گرفته که بدون علم فتوا می دهند و خود گمراه شده و مردم را نیز گمراه می سازند.

استاد عبدالکریم زیدان سال ۱۹۱۷ میلادی در بغداد چشم به جهان گشود و قرآن را در مدارس محلی آموزش قرآن آموخته، درس های ابتدایی را به بغداد تکمیل کرده و وارد دارالمعلمین ابتدایی شد و بعد از فراغت از دارالمعلیمن، مدتی به حیث معلم مکاتب ابتدایی ایفای وظیفه نمود.

استاد، دانشکده حقوق را در دانشگاه بغداد خوانده و بعد از آن به حیث مدیر دوره عالی مدرسه نجیبیه تعیین گردید و بعد از مدتی به دانشگاه قاهره پیوست و ماستری خود را از معهد شریعت اسلامی به دست آورده و دکتوراه خویش را از دانشکده حقوق دانشگاه قاهره سال ۱۹۶۲ میلادی به درجه عالی، گرفت که رساله دوکتوراه شان تحت عنوان: “أحکام الذمیین والمستأمنین فی الشریعه الإسلامیه”. بود.
دکتر زیدان تعدادی زیادی از نوشته هایش را به کتابخانه فقهی و اصولی اسلامی به یادگار گذاشته است، از جمله، کتب ذیل را می توان نام گرفت:

۱) أحکام الذمیین والمستأمنین فی دار الإسلام.

۲) المدخل لدراسه الشریعه الإسلامیه.

۳) الکفاله والحواله فی الفقه المقارن.

۴) أصول الدعوه.

۵) الفرد والدوله فی الشریعه.

۶) المفصل فی أحکام المرأه وبیت المسلم فی الشریعه الإسلامیه.

۷) الوجیز فی شرح القواعد الفقهیه فی الشریعه الإسلامیه.

۸) الشرح العراقی للأصول العشرین.

۹) نظرات فی الشریعه الإسلامی.

۱۰) أثر القصود فی التصرفات والعقود.

۱۱) اللقطه وأحکامها فی الشریعه الإسلامیه.

۱۲) أحکام اللقیط فی الشریعه الإسلامیه.

۱۳) حاله الضروره فی الشریعه الإسلامیه.

۱۴) الشریعه الإسلامیه والقانون الدولی العام.

۱۵) الاختلاف فی الشریعه الإسلامیه.

۱۶) عقیده القضاء والقدر وآثرها فی سلوک الفرد.

۱۷) العقوبه فی الشریعه الإسلامیه.

۱۸) حقوق الأفراد فی دار الإسلام، والقیود الوارده على الملکیه الفردیه للمصلحه العامه فی الشریعه الإسلامیه.

۱۹) نظام القضاء فی الشریعه الإسلامیه.

۲۰) موقف الشریعه الإسلامیه من الرق.

۲۱) النیه المجرده فی الشریعه الإسلامیه.

۲۲) مسائل الرضاع فی الشریعه الإسلامیه.

عبدالکریم زیدان، فقیه، اصولی، قانون دان، سیاستمدار، باورمند، دعوتگر، ربانی، دانشمند و عملگرا بود؛ بین ثوابت شریعت و مقتضیات زمانه هماهنگی ایجاد کرده و به اصل و بنیاد مرتبط بوده و به زمانه اش پیوسته بود، به یک چشم به نصوص شریعت نگاه می کرد و به چشم دیگرش دگرگونی ها و جریانات زمانه اش را می دید؛ لذا دیدگاه های فقهی و دستاوردهای علمی زنده اش نفع جاویدانی را به بار آورد، فقیهان، قانون دانان، اصولیون، دعوتگران، سیاستمداران و دیگر متخصصان از آنها بهره مند شدند.

تألیفات علامه عبدالکریم زیدان ممیزات ویژه ی دارند که می توان به امور ذیل اشاره کرد:‌ عمق علمی، اصالت شرعی، منهج استوار، آگهی واقع بینانه، عدم مخالفت با اصول و کلیات، نافع و مفید، خالیگاه ها را پر کرد، کمبودی ها را جبران نمود، کتابخانه فقه و اصول فقه اسلامی را زینت بخشید.

گواهی می دهم که عبدالکریم زیدان در میدان فقه و اصول از تمام معاصرینش دست بالای داشته و نوشته هایش دقیقتر می باشد؛ بازهم تلاش های او منحصر به فقه و اصول نشده؛ بلکه در عرصه های دیگر مثل: دعوت، قرآن شناسی، سیاست، عقیده و نظام وقانون نیز تلاش های زیادی نموده است؛ حتی در سال ۱۴۱۷ هجری قمری جایزه جهانی ملک فیصل را در خصوص نوشتن کتاب:‌ “المفصل فی أحکام المرأه وبیت المسلم فی الشریعه الإسلامیه” در یازده جلد نصیب گردید.

درس مهمی که واجب است از سوگواری دانشمند گرامی و دعوتگر ربانی مان بگیریم این است که تلاش کنیم، نسلی از علمای را تربیت کنیم که آگهی شرعی داشته و از زمانه شان جدا نشده باشند، بین نص و واقعیت هماهنگی ایجاد نمایند، تا این خالیگاهی که با وفات این گونه اندیشمندانی در حال افزایش است، پر کنیم و آنان امانت علم را ادا کرده و مسوولیت شان را در قبال میراث رسول الله صلی الله علیه وسلم ادا نمایند.

الله متعال علامه بزرگ دکتر عبدالکریم زیدان را مشمول رحمت بیکرانش قرار دهد و امت را از میراث گرانبهایش بهره مند سازد. إنا لله وإنا إلیه راجعون.


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

8 − 2 =