اجتماعیمقالات

رمضان؛ نهضتی فراگیر و همه ‎شمول

الله تعالی هیچ مخلوقی را عبث نیافریده است و هیچ حکمی را بیهوده بر بندگانش فرض نکرده است. همچنین هیچ مسئله ‎ای را حرام نکرده است مگر بنابر حکمت مهم و اساسی و به هیچ عملی امر نکرده است مگر به خاطر یک مصلحت مفید و کارساز؛ زیرا شریعت اسلامی مقاصد و اهدافی دارد که زندگی دنیوی انسان در پرتو آن‎ ها شکل می‎ گیرد و ساخته می ‎شود و آباد می‎ گردد و آخرتش نیز توأم با کامیابی و سرافرازی در سایه آن اهداف تضمین می‎ شود.
نماز انسان را با پروردگار هستی مرتبط می‎ کند و اگر انسانی در تمامی اوقات و در همه ‎ی شئون زندگی ‎اش پایبند نماز و سایر عبادات باشد، نه ‎تنها خودش اصلاح می ‎شود که در اصلاح ‎سازی زیر ساخت‎ های جامعه نیز نقش برازنده‎ ای ایفا خواهد کرد. مقام روزه نیز همانند جایگاه نماز در اسلام بلند و کلیدی و اساسی است که الله تعالی آن را بر بندگانش فرض کرده است و هدف اساسی و مهم روزه گرفتن، یقینا تقوا و خداترسی است و هرگاه روزه به انسان تقوا و خداترسی و پارسایی بیاموزد و بنده در برابر همه گناهان و معاصی سکوت انکار اختیار کند و در نتیجه روزه گرفتن، در تمام اقوال و اعمال و کردار خود تقوا و خداترسی را پیشه کند و مدنظر داشته باشد، مطمئناً ثواب چنین روزه ‎ای بس بزرگ و عظیم خواهد بود و رسول‎الله صلی الله علیه وسلم نیز در این مورد فرموده است: «ما من عبد یصوم یوماً فی سبیل الله إلا باعد الله بذلک الیوم وجهه عن النار سبعین خریفاً»؛ (هر بنده‎ ای که یک روز در راه الله (جهاد) روزه بگیرد، الله متعال چهره ‎اش را به مسافت هفتاد سال از دوزخ دور می ‎نماید). [صحیح مسلم:۲۷۶۷] در حقیقت ماه رمضان، ماه تقوا و خداترسی است، ماهی است که الله تعالی قرآن را در آن نازل کرده است، ماهی است که در آن قرآن به صورت عملی تفسیر و معنی می شود، ماهی است که در آن مجالس تلاوت و قرآن‎ خوانی در هر گوشه‎ ای نمودار است و دایر می‎ گردد. از جمله مقاصد و اهداف این ماه مبارک این است که احساسات دینی و شعور ایمانی را در قلب هر مؤمنی زنده می ‏کند و در صورتی که اگر قلب‎ ها غافل و خمود و نابکار گشته باشند، به آن ‏ها حیات دوباره می ‎بخشد و نشاط چشم‎ گیری بدان‎ ها هدیه می ‏کند. رمضان برنامه منظم رفتار، سلوک و اعمال روزانه است که انسان را در اعمال روزانه ‎اش کاملا تابع و مطیع شریعت خداوند می ‎گرداند تا جایی که انسان حتی در تأمین نیازمندی ‎های جسمی ‎اش نیز با یک نظم و ترتیب خاصی دخل و تصرف می‎ کند. یقینا روزۀ همیشگی عبادت است و در دروازه ریان بهشت، سقاخانه ‎ای است برای بندگان مؤمن و پارسا و بهترین شب‎ ها نیز در ماه رمضان نهفته است و شب چهارده رمضان که در آن ملائکه از آسمان فرود می‎ آیند، در هر زمانی برای همه مسلمانان نصرت و پیروزی است و تمامی آرزوها و تمنیات انسان ‎های مؤمن و شجاع که در دین‎شان استوار هستند و شجاعانه پایداری می‎ کنند، در این ماه مبارک و پرفیض متحقق می‌ شود.

رمضان ماه آزادی
ماه رمضان –از جنبه روحی و روانی- انسان را از درون متغیر و متحول می ‎کند و او را به اصلش باز می ‎گرداند و در هنگام گرفتاری در بند خواهشات و آرزوهای روحی رهنمود می‎ کند تا در مسیر زندگی ‎اش به سوی عالم بالا فرزانه ‎وار گام بردارد و به پروردگارش متصل شود و به حضور خالقش حاضر شود و سپس با نوری از ایمان و خداترسی بازگردد تا بتواند بر تاریکی ‎های زمین یکی پس از دیگری حاکم و مستولی شود و غلبه کند و با اطمینانی به خود آید که تاکنون لذتش را نچشیده باشد و کیفیت آنرا احساس نکرده باشد.
در این هنگام است که قلب با کمال راحتی به ریشه و کُنه یقین پی می ‌برد و به اصل و بنیه باورداشتن می‎ رسد و سپس با آغوش باز و در نهایت فرمان‌ برداری و اظهار اطاعت و سماعت، در آغوش روحی آرام می ‎گیرد که با سرعت نور در آسمان یقین پرواز می ‎کند و افق ‎های باور راسخ را درمی ‌نورد تا بلاواسطه و به طور مستقیم به حکمت الهی و نور خدایی دست یابد و لذا همین مجاهدت و نجابت روحی، اعضا و جوارح را بر آن می‎ دارد تا بر دل‎ ها سرمه بیداری مالیده و شب‎ ها را با راز و نیاز در محضر رب ‎العالمین صبح کنند و صبح‎ ها بسی زود برای اثبات عملی ایمان خالص و عبقری خود برخیزند.
رمضان عالَمی است روشن و نورانی که در آسمان شخص روزه‌ دار نمودار است و ذهن او را با روشن‎ ترین افکار و با پاک‎ ترین اندیشه ‎ها تزیین و آراسته می‎ کند تا جایی که انسان را با این‎که نفس بشری دارد، تا مصاف فرشتگان ارتقا می ‎دهد و چه ‌بسا بشر را از فرشتگان نیز بالاتر می ‌برد.
در ماه مبارک رمضان مساجد آباد می ‎شوند؛ طوری که روزه ‎داران در این ماه میمون و مبارک، گروه گروه به مساجد که خانه ‎های الله تعالی هستند پناه می ‎برند و در آنجا از خطاها و لغزش‎هایشان اظهار پشیمانی کرده و توبه می ‎کنند و دل به دریای رحمت و امید رب‎العالمین می ‎بندند و این ‎گونه خود را از اسارت در چنگال دنیا و متاع آن رهایی می ‎بخشند و راحت می ‎کنند در حالی که عشق و علاقه کمک و همکاری و همیاری در قلب‎هایشان موج می ‎زند و نفس‏هایشان کاملا رام و مطیع قلب‎هایشان می ‎شود: «إنّمَا یَعمُرُ مَسَاجِدَ اللّهِ مَن آمَنَ بِاللّهِ وَالیَومِ الآخِرِ وَ أَقَامِ الصَّلَاهَ وَ آتَی الزَّکَاهَ وَ لَم یَخشَ إِلَّا اللّهَ» [توبه: ۱۸]. مساجد الله را فقط کسی آباد می ‎کند که به الله و روز آخرت ایمان آورده و نماز را برپا دارد و زکات را بدهد و جز از الله نترسد.
انسان مؤمن در ماه مبارک رمضان سخاوتمند و وبزرگوار می‎شود و رسول‎الله صلی الله علیه وسلم را در سخاوتمندی و جود و کرم الگوی خود قرار می‎دهد؛ چراکه آن‎حضرت صلی الله علیه وسلم سخاوتمندترین مردم بودند و با جود و کرم خود نیاز هر نیازمند و احتیاج هر محتاجی را برآورده و تأمین می‎کردند و مردم را در حالات سخت و مشقت ‎بار دستگیری می‎ نمودند و در راستای احیای احساس و شعور ایمانی، آنان را همیاری و کمک می ‎کردند.
رسول‌الله صلی الله علیه وسلم در ماه مبارک رمضان برای عموم مردم برنامه‎های سالمی روی دست می ‎گرفتند تا نظام اجتماعی جامعه را برپا داشته و هویت اجتماعی مسلمانان را حفظ و بلکه تقویت کنند و برای تحقق این پالیسی، برنامه منظم و سالمی ترتیب می ‎دادند تا همگان را پوشش دهد و در ضمن این ‎که بهترین الگو بودند، در حوزه سخاوت و کرم چنان فعال و پرنشاط بودند که از ثروتمندان و تاجران نیز در بذل و بخشش پیشی می ‎گرفتند تا باشد که جامعه انسانی بر پایه‎ های مهربانی، هم ‎پذیری و محبت و برادری قایم و استوار گردد و برعکس، ریشه ‎های بخل و احتکار و حرص و طمع از بیخ و بُن بخشکد و به جای آن‎ ها نهال با نشاط جود و کرم و نیکوکاری و سخاوت بروید و یقینا که الله تعالی در مسیر تحقق این برنامه، پیامبرش را یاری می ‎کرد؛ زیرا رسول‎الله صلی الله علیه وسلم بینوایان را دستگیری، فقیران را یاری و درماندگان را نصرت و کمک می‎ کردند.
رمضان ماهی است که در این ماه قلب ‏ها برای پذیرش محبت و دوستی آماده می ‎شوند و برای قبولی اعمال نیک و خیر فراخ می‎گردند و انسان سواره به سوی نیکوکاری منزل می‎زند و مردمان گروه گروه به سوی تقوا و خداترسی قدم برمی‎دارند و مساجد و اماکن عبادت‎گزاری از جوانان مخلص، متعهد، با ایمان و خداترس پر و شلوغ می‎شود و خوش باد به حال کسانی که در این ماه مبارک به الله تعالی پناه می‎برند و صادقانه به پروردگارشان رجوع می‎کنند.

سایر اهداف
از جمله اهداف روزه این است که عزم و اراده انسان را تقویت می‎کند و پایداری می‎بخشد؛ چنانکه بزرگان و اسلاف دینی این اهداف حقیقی روزه و قیام اللیل را دریافته بودند و درواقع قلب‎هایشان در این ماه مبارک از گناه و معصیت روزه می‎گرفت و درخشان و پرنور گشته و به الله تعالی تعلق می‎گرفت…؛ اما آیا قلب‎های ما نیز به صورت خالصانه روزه دارند؟
گوش‎هایشان از آنچه باعث خشم و غضب الله تعالی می‎شود، روزه می‎گرفت و به هیچ سخن منکر و ناروا و بیهوده و به هیچ فحش و ناسزایی گوش فرانمی‎دادند…؛ اما آیا گوش‎های ما نیز از شنیدن منکرات روزه دارند؟
چشمان‎شان نیز از آنچه سبب نافرمانی و نارضایتی الله تعالی می‎شد، روزه می‎گرفت و به محارم چشم نمی‎انداختند و بسیاری‎ها در اثر خوف و خشیت الله تعالی اشک می‎ریختند…؛ ولی آیا چشمان ما نیز از دیدن محرمات روزه دارند؟
زبان‎هایشان نیز روزدار بوده است و در عوض دروغ و کذب و فحاشی و غیبت و بهتان، به تلاوت و ذکر و یاد الله تعالی مشغول بوده است…؛ لیکن آیا زبان‎های ما نیز از سخنان زشت و دل‎شکن و مردم‎آزار و دروغین روزه دارند؟
دستان بزرگان نیز از گرفتن و آلودگی به محرمات روزه می‎گرفته است؛ به گونه‎ای که نه به حرامی آغشته می‎شدند، نه به حق دیگری تجاوز می‎کردند، نه سرقتی می‎نمودند، نه حق و سهم دیگری را به زور اخاذی کرده و چپاول می‎کردند و نه بر مظلومی ستم روا می‎داشتند…؛ اما آیا دستان ما نیز روزه دارند؟
نفس‎های آنان نیز روزه می‎گرفتند و به حقیقت روزه و قیام در شب‎های رمضانی رو می‎آوردند؛ طوری که قدر و منزلت مجالس و محافل علم را که با فرشتگان رحمت و مغفرت احاطه می‎شوند، می‎دانستند و ارزش حقیقی بذل و بخشش و سخاوت را در ماهی که موسوم به ماه نزول قرآن است، قدر می‎دانستند؛ لذا دست بذل و جود و کرم را بالا می‎گرفتند و بیشتر می‎بخشیدند و به فقرا و نیازمندان بهتر رسیدگی می‎کردند و از همیشه نیکوکارتر می‎شدند…؛ ولی آیا نفس‎های ما نیز در ماه مبارک رمضان روزه می‎گیرند؟
آنان معنی واقعی رمضان را دریافته بودند و به مفهوم حقیقی آن پی برده بودند و درواقع ماه رمضان برای آنان غنیمتی بود که برای به دست آوردن ثواب بیشتر و اجر عظیم آن با هم مسابقه می‎دادند و رسول‎الله صلی الله علیه وسلم در شأن این ماه مبارک و در فضیلت روزه این ماه چه زیبا فرموده است

: «مَن صَامَ رَمَضَانَ إِیمَاناً وَ إِحتسَاباً غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِن ذَنبِهِ» (صحیح مسلم؛ ۱۱۵۳).
در حدیث قدسی آمده است: «کُلُّ عَمَلِ ابنِ آدَمَ لَهِ إِلَّا الصَّومَ؛ فَإِنَّهُ لِی وَ أَنَا أَجزِی بِهِ» (صحیح بخاری؛ ۱۹۰۴). همه اعمال بنی‎آدم از خودش است به جز روزه که از من است و من آنرا پاداش می‎دهم.
ثمره روزه همیشه پس از ترک محرمات و منکرات ظاهر و آشکار می‎گردد و روزه بدون ترک ممنوعات، هیچ ثمره و بازدهی ندارد.
رسول‎الله صلی الله علیه وسلم فرموده است: «مَن لَم یَدَع قَولَ الزُّورِ وَالعَمَلِ بِهِ، فَلَیسَ لِلّهِ حَاجَهٌ فِی أَن یَّدَع طَعَامَهِ وَشَرَابَهُ» (صحیح بخاری؛ ۱۹۰۳). کسی که سخن دروغ و عمل کردن به آنرا ترک نکند؛ الله تعالی هیچ نیازی به گرسنگی و تشنگی او ندارد.
در حدیث دیگری رسول‎الله صلی الله علیه وسلم می‎فرماید: «لَیسَ الصِّیَامُ مِن الأَکلِ وَالشُّربِ، إِنَّمَا الصِّیَامُ مِن اللَّغوِ وَالرَّفَثِ…» (بیهقی و حاکم). روزه به معنی امساک از خوردن و نوشیدن نیست، بلکه روزه به معنی پرهیز از سخنان بیهوده و کارهای ناشایست است.
همچنین رسول‎الله صلی الله علیه وسلم فروده است: «رُبَّ صَائِمٍ لَیسَ مِن صِیَامِهِ إِلَّا الجُوع، وَرُبَّ قَائِمٍ لَیسَ مِن قِیَامِهِ إِلَّا السَّهَر» (سنن ابن ماجه؛ ۱۷۶۰). چه بسا شخص روزه‎داری که از روزه‌اش هیچ بهره‎ای جز گرسنگی نمی‎برد و چه بسا شب زنده‌داری که از شب زنده‎داری‎اش هیچ بهره‎ای جز خستگی نمی‎برد.
رمضان ماهی است که در آن وقایع و رخدادهای مهم و بزرگی اتفاق افتاده است؛ چنانکه در همین ماه پربرکت مسلمانان در برابر مشرکین در جنگ سرنوشت‎ساز و حساس کفر و اسلام و به تعبیر حقیقی‌تری، جنگ بین حق و باطل به پیروزی رسیدند: «وَ لَقَد نَصَرَکُمُ اللَّهُ بِبَدرٍ وَ أَنتُم أَذِلَّهٌ فَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُم تَشکُرُونَ» [آل‎عمران: ۱۲۳]. و بی‎گمان الله شما را در [جنگ] بدر یاری کرد در حالی که شما ناتوان بودید؛ پس از الله بترسید، باشد که سپاسگزاری نمایید.
در سال هجدهم هجری در همین ماه مبارک بود که شهر مکه مکرمه فتح شد و در همین ماه پربرکت و پرفیض شب قدر نهفته است که از هزار ماه برتر و بهتر است و چه زیبا مقوله‎ای گفته‎اند: «همین کافی است که خداوند حکیم و پیامبر مهربانش به روزه گرفتن این ماه دستور داده‎اند».

نمایش بیشتر

مصباح العلوم محمدان

صفحه رسمی مدرسه علوم دینی مصباح العلوم شهر محمدان- ایرانشهر کانال تلگرام:T.me/al_mesbah1

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دو + دو =

همچنین ببینید

بستن
دکمه بازگشت به بالا
بستن