روزه موهبتى الهى

islahweb 6386 1342719939 - روزه موهبتى الهى


حمدِ آن یکتای بی همتا که انسان را اشرف مخلوقات آفرید و برای هدایت وی به سوی سعادت ابدی، همه ی انبیــاء  ـ علیهم السلام ـ را مبعوث گرادنید تا انسان از جهالت وضلالت به نور ایمان نایل گردد، و درود و سلام بر آن دُردانه آفرینش که سردار و فخر بنی بشر است که خود فرمود: «أنا سیّد ولد آدم ولا فخر لی» و درود و سلام بر اصحاب بی نظیر ایشان و تمام کسانی که تا قیامت از آنان پیروی می نمایند.

از آنجایی که پروردگار جهانیان انسان را تنها برای زندگی در دنیا نیافریده و مکان و مأوای او این سرای فانی نیست، بلکه بهشت برین جایگاه اوست و چه زیبا حافظ شیرازی ـ رحمه الله ـ در این بیت به این مضمون اشاره کرده است:
من ملک بودم فردوس برین جایم بود
آدم آورد در این دیر خـــــراب آبادم
مناسب است که هدف و مقصد از آفرینش انسان با سایر مخلوقات متمایز باشد.
آری! انسان تنها این جسم خاکی نیست، بلکه آمیخته ای از جسم و روح است، و روح همان حقیقت ماندگار است و جسم کالبدی ست برای نگهداری از روح؛ لذا انسان از دو بُعد حیوانی و ملکوتی آفریده شده است و این دو بُعد، در دنیا لازم و ملزومند و در واقع جسم، مرکبی(سواری) برای روح است، اگر در مسیر درست و صحیح گام بردارد، روح به سر منزل مقصود که رَوح و رضوان است خواهد رسید وگرنه، مدال شرافت و کرامت از وی ستانده شده به «أولئک کالأنعام بل هم أضلّ» (آنان مانند چهارپایان بلکه گمراه‌تر هستند)مبدّل می گردد.
خداوند سبحان مقصد از آفرینش انسان را در کلام پاکش اینچنین بیان کرده است:«وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ» (۵۶/ذاریات). و نیافریدم جن و انس را مگر برای آنکه بپرستند مرا. معنای عبادت در این آیه طبق نظر حضرت ابن عباس‌ـ‌رضی الله عنه‌ـ شناخت پروردگار است)».
پس به این نکتــــــــه پی می بریم که شناخت و معرفت الهی اساس آفرینش انسان است، انسان باید مسیری را انتخاب کند که وی را به این شناخت برساند، و در واقع، این شناخت و معرفت در سایه دین که مجموعه ی فرامین و دستورات الهی است برای انسان میسّر خواهد بود، گرچه زاییده این شناخت، بندگی و غلامی خالق یکتا است، امّا همه به این معترفیم که این غلامی نیست، بلکه عین آزادی و سرفرازی است، خواجه عبدالله انصارـ رحمه الله ـ چه زیبا گفته است:
آنکس که تو را شناخت جان را چه کند
فرزند و عیال و خانمان را چه کند
دیوانه کنی هر دو جهانش بخشی
دیوانه تو هر دو جهان را چه کند
این بندگی یعنی آزادی از بند تمایلات نفسانی ، شهوانی و شیطانی و رهایی از محبت دنیا و زرق و برق آن، و آنگاست که این خاک ناچیز(انسان) از کیمیا هم با ارزش‌‌تر می گردد، از سعدی ـ رحمه الله ـ این معنی را بشنویم:
رسد آدمی به جایی که بجز خدا نبیند
بنگر تا چه حد است مقام آدمیت
آری، یکی از این فرامین متعالی دین مبین اسلام که ضامن سعادت دنیا و آخرت و صحت و عافیت جسم و تزکیه نفس و اخلاق و ابعاد دیگر خوشبختی انسانی می باشد، روزه است. روزه، یک موهبت بزرگ و با ارزش است که خداوند بندگانش را با آن نوازش نموده است.

روزه از نظر لغت و در اصطلاح شرع:
روزه از نظر لغت به معنی «دست برداشتن از چیزی و ترک کردن آن و امتناع ورزیدن است.» کلمه«صوم» که از سه حرف«صاد»و«واو»و«میم» تشکیل شده بر امساک وایستادن در یک مکان دلالت می کند، از آن جمله، روزه ی فرد روزه دار را می‌توان نام برد، که او را از خوردن و نوشیدن و بقیه اموری که برای وی ممنوع است باز می دارد. و نیز بر خودداری از صحبت، «صوم» گفته می شود، چنانچه در تفسیر این آیه« إِنِّی نَذَرْتُ لِلرَّحمنِ صَوْماً»(مریم/۲۶)گفته اند:«خوداری از سخن گفتن است».
نیز زمانی که اسب از خوردن علف سر‌باز زنــــد، گفته می شود که«صائم» است. و همچنین«صوم الشمس» به توقف خورشید کمی قبل از زوال در وسط آسمان(بر روی خط استوا) اطلاق می‌گردد.(لسان العرب، ابن منظور۸/۳۰۸ ، مقاییس‌اللغه، ابن الفارس،۳/۳۲۳، با تصرف).

روزه در اصطلاح شرع:
روزه در شریعت مقدس اسلام عبارت است از امساک و خوداری از ابتداء طلوع فجر صادق(سحر)تا غروب آفتاب از هر چیزی(از قبیل خوردن و آشامیدن و امور جنسی) که سبب ابطال روزه می‌گردد (به خاطر کسب رضایت خداوند متعال).

واژه رمضان:
رمضان از مصدر«رمض» به معنای شدّت گرما و تابش آفتاب بر ریگ‌ها اطلاق می‌گردد.(لسان العرب)
رمضان، نهمین ماه قمری (اسلامی) است که از مقام و منزلت خاصی نسبت به بقیه ماه های اسلامی برخودار است، و بعضی از علماء علت وجه تسمیه آن را اینطور بیان کردند که: در این ماه بر اثر انجام عبادات و روزه گناهان بندگان سوزاننده، و باعث مغفرت و از بین رفتن آنها می گردد.

فرضیت روزه:
روزه در سال دوم هجرت(دهم ماه شعبان یک سال و نیم بعد از هجرت از مکه به مدینه) فرض گردید. خداوند متعال در این باره می‌فرماید: یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیَامُ کَمَا کُتِبَ عَلَى الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ(بقره/۱۸۳).« ای کسانی که ایمان آورده‌اید روزه بر شما فرض شده است، چنانکه بر کسانی که پیش از شما بوده‌اند فرض شده بود، تا باشد که پرهیزگار شوید».
و پیامبر ‌ـ‌صلی‌الله‌علیه‌و‌سلم‌ـ نه سال روزه فرض ماه مبارک رمضان را گرفتند.

فلسفه و حکمت روزه:
روزه دارای فلسفه و حکمت‌های زیادی‌ چه از جنبه فردی و چه از جنبه اجتماعی دارد. اکنون به صورت خلاصه و گذرا به بیان برخی از آنها می‌‌پردازم.

فوائد فردی روزه:
۱-روزه باعث تقویت بُعد ملکی و روحانی در انسان شده و جانب روحانی وی بر جانب مادی غلبه حاصل می‌کند.
۲-تقویت قدرت اراده و تصمیم و صبر در انسان در برابر عادت‌های و تمایلات نفسانی و شهوانی که بر وی مسلط شده است، چنانچه انسان در رمضان که شهر الصبر (ماه صبر) است کمر همت را بسته و عادت خوردن و نوشیدن و غیره در روز را ترک می‌نماید.
۳-ظهور بندگی و عبودیت در وجود انسان با تمام معنی و مفهومش زیرا انسان روزه‌دار تمام خوشی‌ها و لذات‌ها را بخاطر رضایت پروردگار کنار می‌گذارد.

فوائد اجتماعی روزه:
۱-روزه باعث بر‌قراری مساوات در بین ثروتمندان و فقراء جامعه می گردد، زیرا روزه یک فقر اجباری است که اسلام آن را برهمه مسلمانان بالغ و عاقل واجب کرده است، تا همه آنان از لحاظ نخوردن و ننوشیدن یکسان باشند. (روح دین اسلامی، ).
۲-روزه احساس همدردی و کمک به تهی‌دستان و فقراء را در افراد جامعه زنده می‌گرداند.
۳-روزه جامعه را از آلودگی‌ها گناه و رذایل اخلاقی پاک می‌گرداند، و افراد آن را به سوی فضایل و خوبی‌ها سوق می‌دهد.
۴-روزه ضامن سلامتی وعافیت افراد جامعه است، چون روزه یک پادزهر کارگر است که بسیاری از بیماری‌ها را بهبود می‌بخشد، تمام تحقیقات و مطالعات مجامع پزشکی و علمی به این امر اذعان دارند.
ما بهمین اندک از بیان فلسفه و حکمت‌های روزه اکتفا می‌نمایم. (برای مطالعه بیشتر در این زمینه به کتاب‌های حجه الله البالغه، احیاء علوم الدین غزالی، اربعین غزالی، زاد المعاد ابن قیّم جوزی، الأرکان الأربعه ندوی، ،روح الدین الاسلامی عبدالفتاح عفیف طباره، عبادت در اسلام قرضاوی).

فضایل روزه:
برای روزه فضایل بسیاری وجود دارد که مجال ذکر همه آنها نیست، فقط به بیان تعدادی از آنها بسنده می‌کنم.
۱-روزه، یکــــی از ارکــان دین مبیـــن اسلام است، چنانچه در ســـخنان گهربار پیامبــرـ‌صلی‌الله‌علیه‌و‌سلم‌ـ بیان شده، ایشان فرمودند: «اسلام بر پنج ستون بنا شده است، قبل از همه گواهی (لا إله إلا الله محمد رسول الله) یعنی اقرار به اینکه بجز خداوند متعال معبودی دیگر نیست و محمد ـ‌صلی‌الله‌علیه‌و‌سلم‌ـ بنده و رسول اوست، بعد از آن بر پا داشتن نماز، ادای زکات، حج و روزه ماه مبارک رمضان».
۲-ریّان، دری از درهای بهشت است که مخصوص ورود روزه ‌داران است.
۳-روزه، در روز قیامت برای انسان در نزد پروردگار شفاعت می‌نماید.
۴-روزه، باعث کفاره گناهان می‌گردد،  پیامبر ـ‌صلی‌الله ‌علیه ‌و‌ سلم‌ـ فرمود: « هر کس ماه رمضان را از روی ایمان و برای رسیدن به ثواب روزه بگیرد هر گناهی که قبلا مرتکب شده است، بخشیده می‌شود».
۵-روزه، مخصوص پروردگار و رازی بین بنده و خداوند متعال است.
پیامبر اکرم ـ‌صلی‌الله‌علیه‌و‌سلم‌ـ به نقل از خداوند می‌فرماید: «یقول الله عز و جل الصوم لی وأنا أجزی به یدع شهوته وأکله وشربه من أجلی والصوم جنه وللصائم فرحتان فرحه حین یفطر وفرحه حین یلقى ربه ولخلوف فم الصائم أطیب عند الله من ریح المسک».(صحیح بخاری، شماره حدیث/ ۷۰۵۴ )
«روزه مخصوص من است و من پاداش آن را می‌دهم، (چون بنده) شهوت و طعامش را به خاطر(دستور) من ترک می‌کند، روزه سپری است، برای روزه‌دار دو خوشحالی ست یکی وقت افطار و دیگری وقتی‌که با پروردگارش ملاقات می‌کند، و بوی دهان روزه‌دار در نزد خدا از بوی مشک خوش‌تر است».
آنچه گذشت فقط بیان پاره‌ای از حکمت‌ها و فضایل روزه بود. اگر چه انسان مومن و عاشق در پی این حکمت‌ها و فلسفه‌ها نیست بلکه وی فرمان پروردگارش را با دل و جان پذیرا است.
پیامبرـ صلی الله علیه وسلم ـ فرمودند: «الصوم جنه» روزه سپری است، در واقع خداوند متعال به بندگان مومن خویش سپری عطا نموده است تا در برابر هجوم بیماریهای جسمی وروحی و تمایلات نفسانی وشیطانی در امان باشند. و روزه باعث جلای دل ها و صفای درون گردیده و اثر گناه را از قلب انسان مومن می زداید و وی را به نور معرفت و حکمت آراسته می نماید، مــولانای روم ـ رحمه الله ـ چه زیبا گفته است:
هر گناه زنگی ســت بر مراه دل
دل شود زین زنگها خوار و خجل
روزه زنگار گناه و معاصی را از بین می برد.
خداوند سبحان به وسیله روزه در دل انسان مومن، تقوا و خدا ترسی و خدا پرستی را زنـــده می گرداند، چنانچه فرمود: «لعلکم تتقون» ( باشد که پرهیزگار شوید.)
مقصد و هدف از روزه و بقیه فرامین الهی ایجاد تقوا و برقراری رابطه تعلق بنده با پروردگار است و در پرتو همین تعلق، انسان به رستگاری و سعادت نایل می آید، فرامین و احکام الهی نور تولیـــــــد می کنند، چناچه در ارشادات نبوی آمده «الوضوء نور» وضوء نوراست، روزه و بقیه عبادات این نور را تکمــــیل می گردانند،و انسان مومن در ماه روزه برای یازده ماه دیگر سال، نور لازم را کســــــب می کند و با همین نور بقیه اوقات و لحظات سال را سپری خواهد کرد. معنا این نیست که انسان مومن فقط در این ایام به روزه و عبادت مشغول باشد و در بقیه سال از عبادت دست بکشد، بلکه انسان مومن در این ماه مانند باطری که با برق شارژ می شود وی نیز با عبادت و روزه  در این ماه نیروی و توان انجام عبادت و مقابله با شیطان در بقیه سال را حاصل می نماید.
کوتا سخن اینکه انسان با روزه و انجام بقیه فرامین الهی به کمال انسانیت وسرافرازی و کامیابی هر دو جهــان نایل می گردد، و شان حیوانی در وی ضعیف گشته و لباس شرافت وکرامت به تن پوشانده و خلعت جانشینی بر روی زمین زیبنده او خواهد گشت، مصداق این بیت سعدی ـ رحمه الله ـ قرار می گیرد.
رسد آدمی به جایی که بجز خدا نبیند
بنگر تا چه حد است مـــقام آدمیت
در پایان از خداوند منّان مسئلت دارم که ما را به ماه مبارک رمضان برساند و توفیق مزید بر انجام عبادت در آن را نصیب همه ما بگرداند.(آمین)


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سه × دو =