سخن گفتن جن بر زبان جن زده؛ حقیقت یا خیال؟

524555 - سخن گفتن جن بر زبان جن زده؛ حقیقت یا خیال؟


بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله نستعینه ونستغفره ونعوذ به من شرور أنفسنا، من یهد الله فلا مضل له، ومن یضلل فلا هادی له، وأشهد أن لا إله إلا الله، وأشهد أن محمدًا عبده ورسوله.

﴿یَٰٓأَیُّهَا ٱلَّذِینَ ءَامَنُواْ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَقُولُواْ قَوۡلٗا سَدِیدٗا ٧٠ یُصۡلِحۡ لَکُمۡ أَعۡمَٰلَکُمۡ وَیَغۡفِرۡ لَکُمۡ ذُنُوبَکُمۡۗ وَمَن یُطِعِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ فَقَدۡ فَازَ فَوۡزًا عَظِیمًا ٧١﴾ [الأحزاب: ۷۰-۷۱][۱].

پذیرفتن اخبار و تصدیق آن دارای ضوابط و قواعد مختص به خود است که نزد اهل علم به علم رجال (سندشناسی حدیث) معروف است. و صرف این‌که خبری در کتابی نقل گردیده باشد دلیل بر صحت آن خبر نیست هرچند که مولف آن کتاب، نامی بلند و شهرت خاصی داشته باشد. الله متعال در پذیرش اخبار و سخنان توصیه به تحقیق نموده است و از قبول سخنان بدون تحقیق منع نموده و پشیمانی را نتیجه عدم تحقیق در پذیرش اقوال بیان می‌دارد. الله متعال می‌فرماید: ﴿یَٰٓأَیُّهَا ٱلَّذِینَ ءَامَنُوٓاْ إِن جَآءَکُمۡ فَاسِقُۢ بِنَبَإٖ فَتَبَیَّنُوٓاْ أَن تُصِیبُواْ قَوۡمَۢا بِجَهَٰلَهٖ فَتُصۡبِحُواْ عَلَىٰ مَا فَعَلۡتُمۡ نَٰدِمِینَ۶﴾ [الحجرات: ۶]: «ای کسانی‌که ایمان آورده‌اید! اگر (شخص) فاسقی خبری برای شما آورد، پس (در بارۀ آن) بررسی (و تحقیق) کنید، تا آنکه (مبادا) به گروهی از روی نادانی آسیب برسانید، آنگاه بر آنچه انجام داده‌اید پشیمان شوید». ومیفرماید: ﴿وَأَشۡهِدُواْ ذَوَیۡ عَدۡلٖ مِّنکُمۡ﴾ [الطلاق: ۲]: «و دو فرد عادل از خودتان را گواه بگیرید».

بر همین اساس سلف صالح ما دقت و توجه خاصی به اسناد و راویان اخبار و احادیث داشتند. چنانکه امام مسلم در مقدمه صحیح خویش با سند از ابن‌سیرین / نقل می‌کند که فرمود: «إن هذا العلم دین، فانظروا عمن تأخذون دینکم» «براستی که این علم (روایت حدیث) جزو دین است، پس بنگرید که دین‌تان را از چه کسی می‌آموزید». ابوعلی جیانی / می‌گوید: «خداوند سه چیز را به این امت اختصاص داده است: ۱- اسناد (سند شناسی). ۲- انساب (نسب شناسی). ۳- اعراب (حرکت گذاری کلمات) باید دانست که اسناد خصوصیتی بسیار ارزشمند از ویژگیهای این امت و سنت مؤکده است».

یحیی بن معین ‌‌می‌گوید: «داشتن اسناد عالی، نشانهی نزدیکی به خدا و سید المرسلین است، آنانی که همتی بلند و روحیه‌‌ای قوی داشتند، به قصد ملاقات با علمایی که اسناد عالی نزد آنان بود به شهرهای دور دست میرفتند و فاصلههای طولانی را طی میکردند، و اگر به دلایلی نمیتوانستند حضورا به خدمت اینگونه دانشمندان برسند، تلاش میکردند از آنان اجازه بگیرند و از راه مکاتبات و درخواستها از دانش ارزشمندشان استفاده کنند، این یکی از انواع کسب علم در نزد اهل حدیث و علمای مشهور و فاضل در قدیم و جدید است».[۲]

عبدالله بن مبارک می‌گوید: «اسناد جزئی از دین است و اگر اسناد نبود هرکس هر چه میخواست میگفت».[۳] سفیان ثوری می‌گوید: «اسناد اسلحهی مؤمن است، وقتی اسلحه نداشته باشد با چه وسیلهای میجنگد».[۴] یزید بن زریع می‌گوید: «هر دینی قهرمانانی دارد و قهرمانان این دین صاحبان اسناد هستند». سفیان بن عینیه می‌گوید: «یک روز زهری حدیثی (با اسناد) روایت کرد به او گفتم: چرا بدون سند حدیث روایت نمیکنی؟ گفت: آیا میتوانی بدون نردبان بر بام بالا روی؟». یحیی بن سعید می‌گوید: «به حدیث نگاه نکنید، به اسناد آن توجه داشته باشید، اگر سند آن صحیح بود آن را قبول کنید، اگر سند آن صحیح نبود با آن حدیث فریب نخورید».[۵]

این مقدمه را بدین خاطر بیان نمودم که مختصرا جایگاه اسناد در نقل اقوال و اخبار بر خواننده‌ی گرامی روشن گردد و جایگاه سند در روایات و آثار برای خواننده مشخص گردد و بدانیم که هر نقل قولی که در هر کتابی بیان گردد، واجب است در اسناد آن بررسی نمود تا صحت و سقم آن تبیین گردد و نباید اقوالی را که سند صحیح ندارند و یا فاقد سند هستند، قبول کرد، چه رسد به اینکه اقدام به نشر و بیان آن نیز صورت گیرد.

چندی پیش نقل قولی از امام احمد بن حنبل / در صفحات مجازی نشر گردید مبنی بر اینکه ایشان درمان با رقیه را برای شخص مجنون و مصروع که توسط سحر و جن آسیب دیده، رد نموده است و تکلم شیطان را بر زبان مصروع انکار نموده است. بر حسب خط مشی کانال «الرقیه الشرعیه»، رد و نقد این ادعا تحت این مقاله تقدیم حضور خواننده‌ی گرامی می‌گردد و از الله متعال تمنا دارم آن را مفید حال خواننده‌ی گرامی قرار دهد.

متن شبهه

در کانال شبهه ساز، نقلی از امام احمد بن حنبل / بدون ذکر متن عربی آن درج شده بود و صرفا به ترجمه‌ی آن بسنده شده بود و منبع این قول، کتاب «بدائع الفوائد» ابن قیم جوزیه ذکر شده بود که متن عربی آن ارایه می‌گردد..

«سألته عن رجل یزعم أنه یعالج المجنون من الصرع بالرقی والعزائم ویزعم أنه یخاطب الجن ویکلمهم وفیهم من یحدثه فترى أنه یدفع إلیه الرجل المجنون لیعالجه، قال: ما أدری ما هذا ما سمعت فی هذا شیئًا ولا أحب لأحد أن یفعله وترکه أحب إلی»: از او (امام احمد بن حنبل) در باره کسی پرسیدم که ادعا دارد جن زدگان دچار صرع را با رقیه و دعا و تعویذ درمان می‌کند و ادعا می‌کند که جن را مورد خطاب قرار می‌دهد و با آنان سخن می‌گوید و برخی از اجنه نیز با او سخن می‌گویند و اشخاص جن زده به او تحویل داده می‌شوند تا آنها را معالجه کند؟

فرمود: من نمی‌دانم این دیگر چیست! چیزی (حدیث و اثری) در این باره نشنیده‌ام و دوست ندارم احدی این کار را انجام دهد و ترک آن در نظرم بهتر است.[۶]

صرفنظر از عدم دقت در ترجمه متن توسط مترجم کانال فوق در پاسخ به این شبهه و بیان عدم صحیح بودن آن می‌گویم:

اولا: دچار شدن انسان به بیماری صرع و جنون توسط جن و خطاب قرار دادن و تکلم جنی داخل بدن شخص جن زده و مجنون از فعل رسول الله ج ثابت است.

حدیث اول:

عَنْ عُثْمَانَ بْنِ أَبِی الْعَاصِ، قَالَ: لَمَّا اسْتَعْمَلَنِی رَسُولُ اللَّهِ ج عَلَى الطَّائِفِ، جَعَلَ یَعْرِضُ لِی شَیْءٌ فِی صَلَاتِی، حَتَّى مَا أَدْرِی مَا أُصَلِّی، فَلَمَّا رَأَیْتُ ذَلِکَ، رَحَلْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ ج، فَقَالَ: “ابْنُ أَبِی الْعَاصِ؟ ” قُلْتُ: نَعَمْ یَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ: “مَا جَاءَ بِکَ؟ ” قُلْتُ: یَا رَسُولَ اللَّهِ، عَرَضَ لِی شَیْءٌ فِی صَلَاتِی، حَتَّى مَا أَدْرِی مَا أُصَلِّی. قَالَ: “ذَاکَ الشَّیْطَانُ، ادْنُهْ” فَدَنَوْتُ مِنْهُ، فَجَلَسْتُ عَلَى صُدُورِ قَدَمَیَّ، قَالَ: فَضَرَبَ صَدْرِی بِیَدِهِ، وَتَفَلَ فِی فَمِی، وَقَالَ: “اخْرُجْ عَدُوَّ اللَّهِ” فَفَعَلَ ذَلِکَ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ، ثُمَّ قَالَ: “الْحَقْ بِعَمَلِکَ.[۷]

از عثمان بن ابی العاص روایت شده که می‌گوید: زمانی که رسول الله صلی الله علیه وسلم مرا در طایف مأمور کرد؛ در نمازهایم چنان دچار وسوسه شدم که نمی‌دانستم چند رکعت خوانده‌ام و چند رکعت باقیمانده است. برای حل این مشکل به محضر رسول الله صلی الله علیه وسلم شتافتم. رسول الله ج فرمود: «تو ابن ابی العاص هستی؟» گفتم: آری، فرمود: برای چه منظوری آمده‌ای؟ عرض کردم: ای پیامبر خدا! در نماز دچار مشکل شده‌ام، حتی قادر به حفظ تعداد رکعت‌ها نیز نیستم. فرمود: آری، این کار شیطان است، نزدیک من بیا. نزدیک رسول الله صلی الله علیه وسلم رفتم. روی دو زانو نشستم. رسول الله صلی الله علیه وسلم دست مبارکش را بر سینه من زد و در دهانم آب دهان خود را انداخت و فرمود: ای دشمن خدا خارج شو. این کار را سه بار تکرار کرد، سپس فرمود: برو عملت را انجام بده.

حدیث دوم:

عن أم أبان بنت الوازع بن زارع بن عامر العبدی ؛ عن أبیها أَنَّ جَدَّهَا الزَّارِعَ ، انْطَلَقَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ، فَانْطَلَقَ مَعَهُ بِابْنٍ لَهُ مَجْنُونٍ أَوِ ابْنِ أُخْتٍ لَهُ، قَالَ جَدِّی: فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِینَهَ، قُلْتُ: یَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ مَعِی ابْنًا لِی أَوِ ابْنَ أُخْتٍ لِی مَجْنُونٌ أَتَیْتُکَ بِهِ تَدْعُو اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ لَهُ، فَقَالَ: ” ائْتِنِی بِهِ “، فَانْطَلَقْتُ بِهِ إِلَیْهِ، وَهُوَ فِی الرِّکَابِ، فَأَطْلَقْتُ عَنْهُ وَأَلْقَیْتُ عَنْهُ ثِیَابَ السَّفَرِ وَأَلْبَسَتْهُ ثَوْبَیْنِ حَسَنَیْنِ، وَأَخَذْتُ بِیَدِهِ حَتَّى انْتَهَیْتُ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ: ” ادْنُهُ مِنِّی اجْعَلْ ظَهْرَهُ مِمَّا یَلِینِی “، قَالَ: فَأَخَذَ بِمَجَامِعِ ثَوْبِهِ مِنْ أَعْلاهُ وَأَسْفَلِهِ، فَجَعَلَ یَضْرِبُ ظَهْرَهُ حَتَّى رَأَیْتُ بَیَاضَ إِبْطَیْهِ، وَهُوَ یَقُولُ: “اخْرُجْ عَدُوَّ اللَّهِ اخْرُجْ عَدُوَّ اللَّهِ”، فَأَقْبَلَ یَنْظُرُ نَظَرَ الصَّحِیحِ لَیْسَ بِنَظَرِهِ الأَوَّلِ، ثُمَّ أَقْعَدَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ بَیْنَ یَدَیْهِ، فَدَعَا لَهُ بِمَاءٍ، فَمَسَحَ وَجْهَهُ وَدَعَا لَهُ، فَلَمْ یَکُنْ فِی الْوَفْدِ أَحَدٌ بَعْدَ دَعْوَهِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ یَفْضُلُ عَلَیْهِ.[۸]

از ام ابان دختر وازع بن زارع بن عامر عبدی از پدرش روایت است که گفت: زارع پسر – یا پسر خواهر – دیوانه‌ی خود را نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم برد. جد من می‌گوید: وقتی نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم رسیدیم، عرض کردم: من پسرم – یا پسر خواهرم – را که مجنون است پیش شما آورده‌ام تا از خداوند برای او دعا کنید. رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: «او را نزد من بیاور» در حالی که آن پسر در میان بارهایم بود، او را نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم آوردم. او را باز کردم، لباس‌های سفرش را بیرون آورده و دو لباس خوب و نو بر تنش کردم، دستش را گرفته و به محضر رسول الله صلی الله علیه وسلم بردم. رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: او را به من نزدیک کن و پشت به من قرارش بده، سپس پیراهن وی را از بالا و پایین گرفت و بر پشت او می‌کوبید و چنان دست خود را برای زدن بالا ‌برد که سفیدی بغل مبارکش را دیدم، و می‌فرمود: «اُخرج عدو الله، اُخرج عدو الله» «ای دشمن خدا بیرون شو، ای دشمن خدا بیرون شو». پسر بچه با هوش و هواس به اطراف خود نگاه می‌کرد، نگاهی که با نگاه قبلی‌اش بسیار متفاوت بود. سپس رسول الله ج او را در جلو خود نشاند، و برای او در آب دعا کرده و بر صورت او کشید و برایش دعا کرد، بعد از دعاء رسول الله ج در آن میان کسی بهتر و با هوش‌تر از او پیدا نمی‌شد…

نکته‌ای که لازم است بدان اشاره شود این است که روایت فوق از ام ابان را امام احمد ابن حنبل نیز با کمی اختصار درمسند خود روایت کرده است و همین دلیلی قوی بر باطل بودن نقل قول از امام احمد در کتاب بدائع الفوائد است. میان قولی که از امام احمد در کتاب بدائع الفوائد نقل شده با روایاتی که خود امام احمد در اثبات جن زدگی و تکلم با جن توسط رسول الله ج در مسندش نقل کرده تعارض وجود دارد.

حدیث سوم:

عن یعلى بن مرّه قال: ” لَقَدْ رَأَیْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ ثَلَاثًا مَا رَآهَا أَحَدٌ قَبْلِی وَلَا یَرَاهَا أَحَدٌ بَعْدِی لَقَدْ خَرَجْتُ مَعَهُ فِی سَفَرٍ حَتَّى إِذَا کُنَّا بِبَعْضِ الطَّرِیقِ مَرَرْنَا بِامْرَأَهٍ جَالِسَهٍ مَعَهَا صَبِیٌّ لَهَا فَقَالَتْ یَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا صَبِیٌّ أَصَابَهُ بَلَاءٌ وَأَصَابَنَا مِنْهُ بَلَاءٌ یُؤْخَذُ فِی الْیَوْمِ مَا أَدْرِی کَمْ مَرَّهً قَالَ نَاوِلِینِیهِ فَرَفَعَتْهُ إِلَیْهِ فَجَعَلتْهُ بَیْنَهُ وَبَیْنَ وَاسِطَهِ الرَّحْلِ ثُمَّ فَغَرَ فَاهُ فَنَفَثَ فِیهِ ثَلَاثًا وَقَالَ «بِسْمِ اللَّهِ أَنَا عَبْدُ اللَّهِ اخْسَأْ عَدُوَّ اللَّهِ» ثُمَّ نَاوَلَهَا إِیَّاهُ فَقَالَ الْقَیْنَا فِی الرَّجْعَهِ فِی هَذَا الْمَکَانِ فَأَخْبِرِینَا مَا فَعَلَ قَالَ فَذَهَبْنَا وَرَجَعْنَا فَوَجَدْنَاهَا فِی ذَلِکَ الْمَکَانِ مَعَهَا شِیَاهٌ ثَلَاثٌ فَقَالَ مَا فَعَلَ صَبِیُّکِ فَقَالَتْ وَالَّذِی بَعَثَکَ بِالْحَقِّ مَا حَسَسْنَا مِنْهُ شَیْئًا حَتَّى السَّاعَهِ فَاجْتَرِرْ هَذِهِ الْغَنَمَ قَالَ: انْزِلْ فَخُذْ مِنْهَا وَاحِدَهً وَرُدَّ الْبَقِیَّهَ.[۹]

در مسند از یعلی بن مره روایت شده که می‌گوید: از رسول الله صلی الله علیه وسلم سه چیز دیدم که هیچ کس قبل از من آنها را ندیده و بعد از من نیز نمی‌بیند (ماجرا از این قرار است که) در مسافرتی همراه رسول الله صلی الله علیه وسلم بودم، در مسیر راه زنی را دیدم که نشسته بود و کودکی همراه داشت، زن به محض اینکه نگاهش به رسول الله صلی الله علیه وسلم افتاد، عرض کرد: ای پیامبر خدا! این کودک به مصیبتی گرفتار شده و ما را نیز گرفتار مصیبت کرده است. معلوم نیست روزی چند بار بیهوش می‌شود. رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: او را نزد من بیاورید. زن کودک را بلند کرده و جلوی رسول الله صلی الله علیه وسلم بر مرکب نشاند. رسول الله صلی الله علیه وسلم دهانش را باز نمود و سه بار در آن فوت کرد و فرمود: «بسم الله، أنا عبد الله، اِخسأ عدو الله». «بنام خداوند، من بنده الله هستم و ای دشمن خدا برو بیرون». بعد رسول الله صلی الله علیه وسلم کودک را به مادرش داد و فرمود: وقتی برگشتیم همین جا با ما ملاقات کن و وضعیت کودک را به ما خبر بده. راوی می‌گوید: ما به سفر خود ادامه دادیم و در پایان وقتی به این محل رسیدیم، زن را همراه با سه گوسفند آنجا یافتیم. رسول الله صلی الله علیه وسلم خطاب به زن فرمود: حال فرزندت چطور است؟ زن گفت: سوگند به همان خدایی که به حق تو را فرستاده است، از آن روز تا به حال اصلاً دچار عارضه‌ای نشده است. این گوسفندان را برای شما آورده‌ام، رسول الله ج خطاب به من (راوی) فرمود: از مرکب پیاده شو و یکی از گوسفندان را بردار و بقیه را به وی پس بده.

حدیث چهارم:

عن عطاء بن أبی رباح قال: قال لی ابن عباس: ألا أریک امرأه من أهل الجنه؟ قلت: بلى. قال: هذه المرأه السوداء، أتت النبی ج فقالت: إنی أصرع وإنی أتکشف، فادع الله لی. قال: (إن شئت صبرت ولک الجنه، وإن شئت دعوت الله أن یعافیک). فقالت: أصبر. فقالت: إنی أتکشف، فادع الله لی أن لا أتکشف، فدعا لها”.[۱۰]

از عطاء بن ابی رباح روایت است که گفت: ابن عباس رضی الله عنهما خطاب به من فرمود: آیا زنی از زنان بهشت را به تو نشان ندهم؟ عرض کردم: دوست دارم او را بشناسم. فرمود: این زن سیاه؛ وی نزد رسول الله صلی الله علیه وسلم آمد و گفت: من دچار صرع شده و در عالم بیهوشی لخت می‌شوم (عورتم کشف می‌شود)، دعا بفرما تا خدا مرا شفاء دهد. رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمود: اگر مایل هستی صبر کنی، خداوند در عوض تو را به بهشت می‌برد و اگر می‌خواهی برایت دعا کنم تا شفاء حاصل کنی؟ زن گفت: صبر می‌کنم، ولی من در عالم بیهوشی لخت می‌شوم، دعا بفرما تا لخت نشوم. رسول الله صلی الله علیه وسلم برای وی دعا کرد.

در روایات آمده است: ابن جریج می‌گوید: عطاء برای من روایت کرده است که: او آن زن دراز قد و سیاه را در زیر پرده‌های کعبه دیده است. ابن حجر در «فتح الباری» بیان داشته که آن زن گفت: می‌ترسم که شیطان مرا لخت کند و لباس‌هایم را بیرون بیاورد.

از روایات مذکور چنین فهم می‌شود که رسول الله ج جن‌ها را بوسیله امر، نهی و لعن و نفرین بیرون کرده و آنها را از جان بیمار رانده است و جن داخل بدن شخص را مخاطب قرارداده و با آنان سخن گفته است.

ثانیا:

سخن نقل شده از امام احمد در کتاب «بدائع الفوائد» اولا سند ندارد، ثانیا در تعارض با نقلی است که ابن مفلح از امام احمد در کتاب «الآداب الشرعیه» نقل می‌کند، در آن کتاب آمده است: قَالَ أَحْمَدُ رَحِمَهُ اللَّهُ فِی رِوَایَه الْبِرْوَاطِیِّ فِی الرَّجُل یَزْعُم أَنَّهُ یُعَالِج الْمَجْنُونَ مِنْ الصّرعِ بِالرُّقَى وَالْعَزَائِم وَیَزْعُم أَنَّهُ یُخَاطِب الْجِنَّ وَیُکَلِّمُهُمْ وَمِنْهُمْ مَنْ یَخْدِمُهُ قَالَ مَا أُحِبُّ لِأَحَدٍ أَنْ یَفْعَلهُ، تَرْکُهُ أَحَبُّ إلَیَّ:[۱۱] روایت شده از امام احمد درباره مردی سوال شد که مدعی است مجنون دچار صرع را بوسیله رقیه و تعویذها درمان می‌کند و مدعی است که جن را خطاب قرار می‌دهد و با آنها (اجنه) سخن می‌گوید و برخی از آنها او را خدمت می‌کنند. امام گفت: دوست ندارم احدی این کار را انجام دهد و ترک آن در نظرم بهتر است… علی رغم این که هر دو نقل از امام احمد بن حنبل بدون سند است، متن آن دو نیز با یکدیگر تعارض دارد و این خود دلالت بر عدم صحت این نقل قول دارد؛ در نقل ابن مفلح از امام احمد، عبارت «من نمی‌دانم این دیگر چیست! چیزی در این باره نشنیده‌ام» وجود ندارد… بنابراین علاوه بر بی‌سند بودن هر دو نقل، مخالفت و تعارض متن آنها با یکدیگر، بی‌اعتبار بودن آن دو را ثابت می‌کند.

ثالثا:

از عمل خود امام احمد بن حنبل / با سند صحیح ثابت است که ایشان بر مسحور و جن زده رقیه خوانده است و جن بر زبان مسحور سخن گفته و امام احمد جن را خطاب قرار داده است.

سمعت أبا الحسن عَلِیّ بْن أَحْمَدَ بْنِ عَلِیِّ بْنِ المکری، العبرانی، قدم علینا فِی ذی القعده من سنه اثنتین وخمسین، قَالَ: حَدَّثَنِی أبی، عَنْ جدی، قَالَ: کنت فِی مسجد أبی عَبْد الله أَحْمَد بن محمد بْنِ حنبل، فأنفذ إلیه المتوکل بصاحب له یعلمه، أن له جاریه بها صرع، وسأله أن یدعو الله لها بالعافیه، فأخرج له أَحْمَد نعل خشب بشراک خوص للوضوء، فدفعه إلى صاحب له، وقال له: تمضی إلى دار أمیر المؤمنین، وتجلس عند رأس الجاریه وتقول له یقول لک أَحْمَد: أیما أحب إلیک: تخرج من هذه الجاریه، أو أصفع الآخر بهذه النعل؟ فمضى إلیه، وقال له مثل ما قَالَ أَحْمَد، فقال المارد عَلَى لسان الجاریه: السمع، والطاعه، لو أمرنا أَحْمَد، لا نقیم فِی العراق ما أقمنا به، إنه أطاع الله، ومن أطاع الله، أطاعه کل شیء، وخرج من الجاریه، وهدأت، وزوجت، ورزقت أولادًا، فلما مات أَحْمَد، عاودها المارد، فأنفذ المتوکل إلى صاحبه أبی بکر المروزی، وعرفه الحال، فأخذ المروزی النعل، ومضى إلى الجاریه، فکلمه العفریت عَلَى لسانها لا أخرج من هذه الجاریه، ولا أطیعک، ولا أقبل منک، أَحْمَد بن حنبل أطاع الله، فأمرنا بطاعته.[۱۲]

روایت شده که امام احمد در مسجد خود نشسته بود. شخصی از طرف متوکل (خلیفه) نزد او آمد و گفت: در خانه امیر المؤمنین دختری دچار بیماری صرع شده است، خلیفه مرا فرستاده تا شما برای او دعای تندرستی کنی.

امام لنگ کفشی را که از چوب ساخته شده بود، به آن مرد داد و فرمود: به خانه امیرالمؤمنین برو و بالای سر آن دختر بنشین و خطاب به جن بگو: احمد تو را میان رفتن (خارج شدن از بدن آن دختر) و میان نواخته شدن ضربات با این لنگ کفش بر تو اختیار داده است، کدام را اختیار می‌کنی؟ آن مرد رفته و همین‌ها را گفت، آن جن سرکش از زبان دختر گفت: حرف امام احمد را با جان و دل می‌پذیرم و از بدن این بیمار بیرون می‌روم، اگر امام احمد ما را به بیرون شدن از عراق امر کند، اطاعت می‌شود، چرا که او خدایش را اطاعت می‌کند و هر کس از خدا اطاعت کند، هر چیزی از وی اطاعت می‌کند. سپس جنی از آن دختر جدا شد، و دختر شفا حاصل کرد و ازدواج کرده و صاحب فرزند شد.

وقتی امام فوت کرد، جن سرکش برگشت، خلیفه برای شفاء و تندرستی وی، قاصدی را نزد ابوبکر مروزی یار و همنشین امام احمد فرستاده و او را از اوضاع باخبر کرد، ابوبکر مروزی کفش چوبی را برداشته و نزد آن دختر رفت (و خطاب به جن سرکش گفت: برو بیرون ورنه با این لنگ کفش، تو را می‌زنم) جن سرکش بر زبان آن دختر گفت: از تو اطاعت نمی‌کنم و از بدن این دختر خارج نمی‌شوم، اما امام احمد بن حنبل از خداوند اطاعت می‌کرد و ما جن‌ها به پیروی از او امر شدیم….

این روایت با سندی صحیح از امام احمد بن حنبل / نقل شده است که بی‌اعتبار بودن نقل قول کتاب «بدائع الفوائد» را ثابت می‌کند.

رابعا:

رأی علمای سلف صالح از جمله شارح طحاویه امام ابن ابی العز حنفی / و شیخ الاسلام ابن تیمیه / که ابن قیم و ابن مفلح از شاگردان ایشان هستند… برخلاف این نقل است.

امام ابن أبی العز الحنفی / در شرح خود بر عقیده طحاویه می‌گوید:

«وما یحصل لبعضهم عند سماع الأنغام المطربه، من الهذیان، والتکلم لبعض اللغات المخالفه للسانه المعروف منه! ذلک شیطان یتکلم على لسانه، کما یتکلم على لسان المصروع، وذلک کله من الأحوال الشیطانیه».[۱۳]

«در رابطه با آنچه برای بعضی افراد موقع شنیدن نغمه‌های زیبا و دلنشین حاصل می‌شود، همچون هذیان و بر زبان آوردن برخی کلمات که مخالف سخنان معمولی‌شان است، باید دانست که این شیطان است که بر زبان این اشخاص سخن می‌گوید، همان طور که بر زبان فردی که به بیماری صرع مبتلاست، سخن می‌گوید، همه این‌ها از احوال شیطانی است».

شیخ الاسلام ابن تیمیه / در «مجموع الفتاوی» در بیش از ده موضع به سخن گفتن شیطان بر زبان مصروع اشاره کرده است؛ ایشان در جایی می‌گوید:

«یحصل لهم أحوال شیطانیه بحیث تتنزل علیهم الشیاطین فی تلک الحال ویتکلمون على ألسنتهم کما یتکلم الجنی على لسان المصروع»:[۱۴] «برای آنها (اهل خمر و می) احوال شیطانی حاصل می‌شود، به این صورت که در آن حال شیاطین بر آنها نازل شده و بر زبان آنها سخن می‌گویند، همانطور که جنی بر زبان مصروع سخن می‌گوید».

همچنین «مجموع الفتاوی» شیخ الاسلام ابن تیمیه / بابی با این عنوان نامگذاری شده است: «سوال از جن و صرع جن بر انس». دراین باب شیخ الاسلام می‌فرماید: داخل شدن جن به بدن انسان به اتفاق ائمه ثابت شده است و از امام احمد نقل می‌کند که:

قال عبد الله بن الإمام أحمد بن حنبل قلت لأبی: إن أقوامًا یقولون: إن الجنی لا یدخل فی بدن المصروع فقال: یا بنی یکذبون هذا یتکلم على لسانه: عبدالله فرزند امام احمد بن حنبل می‌گوید: از پدرم سؤال کردم: بعضی‌ها می‌گویند که: جن وارد بدن کسی نمی‌شود که مبتلا به مرض صرع است. امام فرمود: فرزندم! این‌ها دروغ می‌گویند، زیرا کسی که مبتلا به بیماری صرع است به زبان جن سخن می‌گوید.

و در ادامه می‌فرماید: وهذا الذی قاله أمر مشهور فإنه یصرع الرجل فیتکلم بلسان لا یعرف معناه ویضرب على بدنه ضربا عظیما لو ضرب به جمل لأثر به أثرا عظیما. ولیس فی أئمه المسلمین من ینکر دخول الجنی فی بدن المصروع وغیره ومن أنکر ذلک وادعى أن الشرع یکذب ذلک فقد کذب على الشرع ولیس فی الأدله الشرعیه ما ینفی ذلک: آنچه که امام احمد فرموده است صحت دارد و مشهور است، زیرا وقتی انسان به بیماری صرع مبتلا می‌شود، به زبانی حرف می‌زند که معنی آن را نمی‌داند. بیماری مصروع هر چند که مورد ضربه‌های سنگینی قرار گیرد احساس نمی‌کند، در حالی که اگر آن ضربه به شتری وارد شود، روی آن تأثیر می‌گذارد و وی را ناراحت می‌کند. هیچ یک از امامان مسلمانان دخول جن در بدن مصروع را رد نکرده است و هر کس منکر این شود و بگوید که شریعت این امر را تکذیب می‌کند، بر شرع دروغ بسته است. در دلائل شرعی، دلیلی وجود ندارد که دخول جن در بدن انسان را نفی کند.

علامه ابن قیم / شاگرد شیخ الاسلام ابن تیمیه نیز با همین مفهوم از استادش در کتاب طب نبوی، سخن گفتن جنی بر زبان مصروع و جن زده را بیان می‌کند که دراینجا به همین قدر بسنده می‌کنیم و نیازی نمی‌بینیم که بیش از این قلم فرسایی کنیم. ان شاء الله مطالب فوق خواننده‌ی حقجو را به حق و حقیقت خواهد رساند.

اللهم صل وسلم وبارک على عبدک ورسولک محمد وعلى آله وصحبه وسلم

[۱]– «ای کسانی‌که ایمان آورده‌اید! از الله بترسید، و سخن درست (و حق) بگویید. ﴿۷۰﴾ تا (الله) کارهای‌تا‌ن را برایتان اصلاح کند، و گناهان‌تان را بیامرزد، و هرکس‌که از الله و پیامبرش اطاعت کند؛ یقیناً به کامیابی عظیمی نائل شده است».

[۲]– المواهب الدنیه وشجره النور الزکیه، ۱۱٫

[۳]– تدریب الراوی، ۲/۱۶۰٫

[۴]– تدریب الراوی، ۲/۱۶۰٫

[۵]– شجره النور الزکیه، ص: ۱۱؛ تدریب الراوی، ۲/۱۶۰٫

[۶]– بدائع الفوائد ابن القیم، ص: ۳۲۷، به نقل از یکی از کتب “مسائل امام احمد”.

[۷]– صحیح سنن ابن ماجه: ۲/۲۷۳، شماره: ۲۸۵۸٫

[۸]– مجمع الزوائد: ۹/۲؛ طبرانی در المعجم الکبیر، جلد: ۵، صفحه: ۲۷۶، حدیث: ۵۳۱۴٫

[۹]– مسند احمد، ۴/۱۷۰؛ دارمی: ۱۵، شماره: ۱۷٫

[۱۰]– صحیح بخاری، ۱۰/۸۱۴، شماره: ۵۶۵۲٫

[۱۱]– الآدَابُ الشَّرْعِیَّه، جلد: ۱، صفحه: ۱۹۸٫

[۱۲]– طبقات الحنابله، ۱/۲۳۳؛ اکام المرجان فی أحکام الجان، سبکی، ص: ۱۳۵-۱۳۶؛ لقط المرجان فی أحکام الجان، سیوطی.

[۱۳] – شرح طحاویه، ابن أبی العز، باب تبدیع من یصعق عند سماع الأنغام الحسنه.

[۱۴]– جلد: ۱۱، صفحه: ۵۷۴٫


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *