سرزمین فلسطین در قرآن کریم

n82036737 - سرزمین فلسطین در قرآن کریم


نویسنده:  دکتر ابراهیم احمد مهنا‌ – عضو هیئت علمای فلسطین در خارج

ترجمه:  عبدالغفور گردهانی

سرزمین مبارک

برکت از جمله امر خیر الهی است که به به این سرزمین داده است. ابن جریر طبری می‌گوید: مراد از برکت، قرار دادن خیر ثابت و دائمی برای مردم فلسطین است. شوکانی هم در معنی برکت می‌فرماید: کشاورزی و محصولاتی که به بهترین شکل در آن است و آنچه از آن انفاق می‌شود برکت دارد. دیگران هم گفته‌اند: برکت رودها و محصولات و پیامبران و انسان‌های صالح است. ابن عباس -رضی‌الله عنه- سرزمین با برکت را فلسطین و اردن می‌داند. سهیلی می‌گوید: منظور از سخن خداوند که می‌فرماید؛ الذی بارکنا حوله، شام است و معنی آن در زبان سریانی پاک است، از جهت پاکی و حاصلخیزی آن. گفته شده است که سرزمین شام به این دلیل مبارک خوانده شده است که مقر انبیاء و قبله آنان و محل نزول فرشتگان وحی و جمع شدن مردم در روز قیامت است. از حسن بصری و قتاده روایت شده است که سرزمین مبارک شام است. زید بن اسلم هم از شهرهای شام نام برده و عبدالله بن شوذب فلسطین را و کعب احبار هم گفته است که خداوند سرزمین شام را از نیل تا فرات برکت داده است.

خداوند متعال از فلسطین با صفت برکت در پنج جا در قرآن کریم یاد کرده است.

۱٫ سُبْحَانَ الَّذِی أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَیْلًا مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِی بَارَکْنَا حَوْلَهُ لِنُرِیَهُ مِنْ آیَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ﴿اسراء: ۱﴾

۲٫ وَأَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِینَ کَانُوا یُسْتَضْعَفُونَ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَمَغَارِبَهَا الَّتِی بَارَکْنَا فِیهَا وَتَمَّتْ کَلِمَتُ رَبِّکَ الْحُسْنَى عَلَى بَنِی إِسْرَائِیلَ بِمَا صَبَرُوا وَدَمَّرْنَا مَا کَانَ یَصْنَعُ فِرْعَوْنُ وَقَوْمُهُ وَمَا کَانُوا یَعْرِشُونَ ﴿اعراف: ١٣٧﴾

۳٫ وَنَجَّیْنَاهُ وَلُوطًا إِلَى الْأَرْضِ الَّتِی بَارَکْنَا فِیهَا لِلْعَالَمِینَ ﴿الأنبیاء: ٧١﴾

۴٫ وَلِسُلَیْمَانَ الرِّیحَ عَاصِفَهً تَجْرِی بِأَمْرِهِ إِلَى الْأَرْضِ الَّتِی بَارَکْنَا فِیهَا وَکُنَّا بِکُلِّ شَیْءٍ عَالِمِینَ ﴿الأنبیاء: ٨١﴾

۵٫ وَجَعَلْنَا بَیْنَهُمْ وَبَیْنَ الْقُرَى الَّتِی بَارَکْنَا فِیهَا قُرًى ظَاهِرَهً وَقَدَّرْنَا فِیهَا السَّیْرَ سِیرُوا فِیهَا لَیَالِیَ وَأَیَّامًا آمِنِینَ ﴿سبإ: ١٨﴾

سرزمین مقدّس‌

سرزمین مقدس یعنی سرزمین پاک. راغب می‌گوید: خانه پاک یا مطهّر‌ از نجاست یا شرک و همچنین سرزمین مقدس. زجاج می‌گوید: سرزمین مقدس دمشق و فلسطین و بخشی از اردن است. قتاده سرزمین شام را مقدس می‌داند. ابن عساکر از معاذ بن جبل -رضی‌الله عنه- سرزمینی را مقدس می‌داند که بین دجله و فرات است.

با این وصف یک‌جا‌ در قرآن کریم از فلسطین یاد شده است:

یَا قَوْمِ ادْخُلُوا الْأَرْضَ الْمُقَدَّسَهَ الَّتِی کَتَبَ اللَّـهُ لَکُمْ وَلَا تَرْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِکُمْ فَتَنقَلِبُوا خَاسِرِینَ ﴿مائده: ٢١﴾

سرزمین حشر

خداوند متعال می‌فرماید:

هُوَ الَّذِی أَخْرَجَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتَابِ مِن دِیَارِهِمْ لِأَوَّلِ الْحَشْرِ مَا ظَنَنتُمْ أَن یَخْرُجُوا وَظَنُّوا أَنَّهُم مَّانِعَتُهُمْ حُصُونُهُم مِّنَ اللَّـهِ فَأَتَاهُمُ اللَّـهُ مِنْ حَیْثُ لَمْ یَحْتَسِبُوا وَقَذَفَ فِی قُلُوبِهِمُ الرُّعْبَ یُخْرِبُونَ بُیُوتَهُم بِأَیْدِیهِمْ وَأَیْدِی الْمُؤْمِنِینَ فَاعْتَبِرُوا یَا أُولِی الْأَبْصَارِ﴿حشر: ٢﴾

مراد به حشر اول جمع کردن یهود در سرزمین شام است. منظور از اهل کتاب در آیه یهودیان بنی نضیر است که پیامبر خدا –صلّی‌الله علیه و سلّم– آنها را در جنگ خیبر از مدینه بیرون کرد. زهری نقل کرده است که بیرون راندن یهود به عنوان حشر اول در سرزمین شام بوده است. ابن زید هم از سرزمین شام نام برده است. از قتاده هم روایت شده است و ابن کثیر از ابن عباس -رضی‌الله عنه- آورده است که هر کس شک دارد که سرزمین حشر شام است این آیه را تلاوت کند و خودش آیه را تلاوت کرد.

اشاره به فلسطین بدون ذکر صفتی از صفات ان

این مطلب در چندین جا در قرآن کریم آمده است .

۱٫ وَقَضَیْنَا إِلَى بَنِی إِسْرَائِیلَ فِی الْکِتَابِ لَتُفْسِدُنَّ فِی الْأَرْضِ مَرَّتَیْنِ وَلَتَعْلُنَّ عُلُوًّا کَبِیرًا﴿الإسراء: ۴﴾

شوکانی در تفسیر آیه می‌فرماید: منظور از سرزمین ، در آیه شام و بیت المقدس است.

۲٫ وَلَقَدْ کَتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ﴿الأنبیاء: ١٠۵﴾

از ابن عباس آمده است که منظور از سرزمین مقدس شام و فلسطین است و در این مورد شوکانی هم با او هم‌رأی است. مجیدالدین حنبلی هم در یکی از اقوال خود گفته است این همان سرزمین مقدّسی‌ است که امت محمد –صلّی‌الله علیه و سلّم– آن را به ارث می‌برند.

۳٫ وَلَقَدْ بَوَّأْنَا بَنِی إِسْرَائِیلَ مُبَوَّأَ صِدْقٍ وَرَزَقْنَاهُم مِّنَ الطَّیِّبَاتِ فَمَا اخْتَلَفُوا حَتَّى جَاءَهُمُ الْعِلْمُ إِنَّ رَبَّکَ یَقْضِی بَیْنَهُمْ یَوْمَ الْقِیَامَهِ فِیمَا کَانُوا فِیهِ یَخْتَلِفُونَ ﴿یونس: ٩٣﴾

منظور از مبوا منزل برگزیده و پسندیده است و آن منزلگاه‌ آنها‌ از بلاد شام جنوبی معروف به فلسطین است.

۴٫ وَالتِّینِ وَالزَّیْتُونِ ﴿التین: ١﴾

جمعی از مفسرین بر این نظر هستند که منظور از زیتون و انجیر شهرهایی است که این دو میوه در آنها کاشت می‌شود. کعب می‌گوید: انجیر دمشق و زیتون بیت المقدس است. شهر بن حوشب هم گفته است زیتون سرزمین شام است.

ذکر مناطقی در فلسطین

قرآن‌ کریم به بعضی از مناطق فلسطین اشاره کرده است از جمله؛

۱٫ وَجَعَلْنَا ابْنَ مَرْیَمَ وَأُمَّهُ آیَهً وَآوَیْنَاهُمَا إِلَى رَبْوَهٍ ذَاتِ قَرَارٍ وَمَعِینٍ ﴿المؤمنون: ۵٠﴾

ابن جریر از مره نهذی آورده است که از پیامبر خدا –صلّی‌الله علیه و سلّم– شنیدم که می‌گوید: ربوه رمله را می‌گویند. ابن عساکر هم به نقل از ابوهریره -رضی‌الله عنه- آورده که ربوه رمله در فلسطین است. قتاده‌ و کعب و ابوالعالیه هم گفته‌اند: ربوه بیت المقدس است.

۲٫ فَحَمَلَتْهُ فَانتَبَذَتْ بِهِ مَکَانًا قَصِیًّا ﴿مریم: ٢٢﴾

مفسّران‌ در معنی آیه ذکر کرده اند که حضرت مریم برای وضع حمل به مکان دوردستی رفت. ابن عباس -رضی‌الله عنه- می‌گوید: اقصی الوادی سرزمین بیت لحم است که میان آن و ایلیا ۴ میل فاصله است، ایلیا هم یکی از نام‌های‌ بیت المقدس است.

۳٫ وَاسْتَمِعْ یَوْمَ یُنَادِ الْمُنَادِ مِن مَّکَانٍ قَرِیبٍ ﴿ق: ۴١﴾

از ابن عباس روایت شده است که معنی مکان قریب صخره‌ای در بیت المقدس است. قتاده گفته است که در آنچه که ندا داده می‌شود صخره‌ای در بیت المقدس است. کلبی و کعب هم گفته‌اند: این سرزمین نزدیک ترین جا به آسمان است.

۴٫ وَإِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هَـذِهِ الْقَرْیَهَ فَکُلُوا مِنْهَا حَیْثُ شِئْتُمْ رَغَدًا وَادْخُلُوا الْبَابَ سُجَّدًا وَقُولُوا حِطَّهٌ نَّغْفِرْ لَکُمْ خَطَایَاکُمْ وَسَنَزِیدُ الْمُحْسِنِینَ ﴿بقره: ۵٨﴾

علما در تعیین شهر اختلاف کرده‌اند، اما بیشتر آن‌ها‌ گفته‌اند بیت المقدس است. برخی اریحا از بیت المقدس را گفته‌اند. ابن عباس -رضی‌الله عنه- گفته است که دروازه‌ای‌ که در آیه از آن نام برده شده است دروازه حطه از بیت المقدس است.

۵. أَوْ کَالَّذِی مَرَّ عَلَى قَرْیَهٍ وَهِیَ خَاوِیَهٌ عَلَى عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّى یُحْیِی هَـذِهِ اللَّـهُ بَعْدَ مَوْتِهَا فَأَمَاتَهُ اللَّـهُ مِائَهَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قَالَ کَمْ لَبِثْتَ قَالَ لَبِثْتُ یَوْمًا أَوْ بَعْضَ یَوْمٍ قَالَ بَل لَّبِثْتَ مِائَهَ عَامٍ فَانظُرْ إِلَى طَعَامِکَ وَشَرَابِکَ لَمْ یَتَسَنَّهْ وَانظُرْ إِلَى حِمَارِکَ وَلِنَجْعَلَکَ آیَهً لِّلنَّاسِ وَانظُرْ إِلَى الْعِظَامِ کَیْفَ نُنشِزُهَا ثُمَّ نَکْسُوهَا لَحْمًا فَلَمَّا تَبَیَّنَ لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّـهَ عَلَىکُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ ﴿البقره: ٢۵٩﴾

قرطبی ذکر کرده است که شهر مذکور در آیه بیت المقدس است که آن‌ را از قول وهب بن منبه و قتاده و دیگران آورده است. کسی هم که بیت المقدس را خالی کرده است بخت النصر فرمانروای عراق بوده است؛ بر این نظر شوکانی و جمهور مفسرین هم‌رأی هستند.

۶٫ فَلَمَّا فَصَلَ طَالُوتُ بِالْجُنُودِ قَالَ إِنَّ اللَّـهَ مُبْتَلِیکُم بِنَهَرٍ فَمَن شَرِبَ مِنْهُ فَلَیْسَ مِنِّی وَمَن لَّمْ یَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّی إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَهً بِیَدِهِ فَشَرِبُوا مِنْهُ إِلَّا قَلِیلًا مِّنْهُمْ فَلَمَّا جَاوَزَهُ هُوَ وَالَّذِینَ آمَنُوا مَعَهُ قَالُوا لَا طَاقَهَ لَنَا الْیَوْمَ بِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالَ الَّذِینَ یَظُنُّونَ أَنَّهُم مُّلَاقُو اللَّـهِ کَم مِّن فِئَهٍ قَلِیلَهٍ غَلَبَتْ فِئَهً کَثِیرَهً بِإِذْنِ اللَّـهِ وَاللَّـهُ مَعَ الصَّابِرِینَ ﴿البقره: ٢۴٩﴾

قتاده گفته منظور از نهری که خداوند آنها را مورد آزمایش قرار داد نهری است میان اردن و فلسطین. شوکانی از ابن عباس -رضی‌الله عنه- ذکر کرده است که آن نهر اردن و در جای دیگر نهر فلسطین است.

۷٫ حَتَّى إِذَا أَتَوْا عَلَى وَادِ النَّمْلِ قَالَتْ نَمْلَهٌ یَا أَیُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَسَاکِنَکُمْ لَا یَحْطِمَنَّکُمْ سُلَیْمَانُ وَجُنُودُهُ وَهُمْ لَا یَشْعُرُونَ ﴿النمل: ١٨﴾

رازی ذکر کرده است که سرزمین موریانه‌ها در شام است که موریانه زیاد دارد. این مکان نزدیک عسقلان است.

از خداوند متعال می‌خواهیم که این سرزمین مقدس را آزاد نماید تا آنچه را که خود می‌فرماید محقّق‌ شود؛ این سرزمین را بندگان صالح به ارث می‌برند. آزادسازی قدس با آرزوها و خواب اتفاق نمی‌افتد بلکه نیاز به کار جدّی‌ مداوم دارد.

منبع: اصلاح وب


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *