اخلاق و تربیتفرهنگ و جامعه

فرق نقد و توهین

نویسنده: کتایون محمودی

نقد میوه درخت معرفت است و اگر بدون تخریب و خالی از توهین باشد ،‌ بی شک سازنده ، موثر و راهگشاست.

فرهنگ نقد قدرت، هنوز میان شرقی هاکم رمق و بی جان است ، اما با نهادینه شدن آن می توان امیدوار بود که قدرت دیگر  فسادآور نیست و همیشه چشم ها و گوشهای هست که می بیند و می شنود و فرار از رصد آن،غیر ممکن است.

تعجب نکنید اگر گفتم که نقد باید فرهنگ شود. بی رودربایستی این حقیقتی است که باید به واقعیت بپیوندد ، زیرا جان مایه طراوت آن وقتی است که قدرت ها از ذره بین های پیرامون مورد سؤال قرار گیرند ومجرایی برای گریز نداشته باشد!

سال هاست که نقدهای مفید، بسیار دیگر را زیر تیغ جوابگویی برده و جراحی پیکره ی عفونی تومورها را برعهده گرفته است. اگر چه خیلی ها آن را برنتابیده وبر آن بی رحمانه تافته اند اما با همراهی جهان در حال توسعه دیگر جای برای انکارش نمی ماند و اگرصد بار هم نابود شود،باز هم جایی برای احیا دارد.

تاریخ نقد در ایران و شروع این حرکت به درستی قابل ذکر نیست، اما مرور تاریخ معاصر نشان دهنده ی آن است که زبان نقد، زبان تازه ای است وهنوز عده ای به تکلمش آشنا نیستند!

تیغ تیز نقد می تواند سرطان های بدخیم در پیکره ی اجتماع را جراحی کند. چه اقتصاد ،چه فرهنگ چه سیاست…

در تمامی زمینه ها این نقد سازنده است که آگاهی را به جامعه تزریق می کند تا مسؤلیت پذیری دستگاه های زیربط بیشتر و تخطی کمتر گردد.

سؤال این جاست نقد با توهین چه فرقی دارد؟

توهین ، ادبیاتی سخیف و سست است که از بی منطقی خبر می دهد. توهین ،زبان کوچه و بازار است که از هر آگاهی و بینشی خالی است ، اما نقد یک رشته ی منسجم از دانسته هاست که روی نقاط ضعف با هدف تقویت آن و رفع کاستی ها تمرکز می کند؛ اما توهین به منظور تخریب و تحقیر صورت می گیرد و از چنته ی شعور خالی است.

تفاوت اصلی این دو پدیده ی مدرنیته در آن است که این دو از یک جنس نیستند اما همیشه در کنار هم سهوأ قرارشان می دهیم .

یکی بی اصالت و هرزه و یکی شناسنامه دار و با هویت است. در یکی شعور موج می زند و دیگری عین بی شعوری است. در یکی هدف سازندگی و در دیگری تخریب و انهدام هدف است.

حالا می توان به درستی فهمید که هدف از نقدوقتی است که موضوع مورد هجمه ی علف هرزها قرار گرفته اند و باید وجین شود اما در توهین می توان به سادگی فهمید که بایست تمام پل ها پشت سر خراب گردد و جز نابودی و دشمنی حاصل دیگر ندارد.

نگاه مثبت جامعه با نقد همیشه همراه نیست ، گاهی مورد نقد شده را آشفته می سازد و‌ وادارش می کند تا در برابر آن موضع بگیرد ،این حاصل آن است که برای معرفی و شناساندن آن به جامعه فعال نبوده ایم ونقدرا صرفا به قصد حذف به کار گرفته ایم!

اما…. و این اما، که مهمترین بخش نقد است.

اما باید بیشتر از این  نقد را به جامعه آشتی داد. گاهی نقد آن قدر ظریف و دقیق است که اثر را ویرایش می کند و به راحتی با قدرتی اسرار امیز آن را ناب تر از هر زمان دیگر می کند.

اما این راه دراز اگرچه بسیار قربانیان در سیاه چالش تقدیم روشنگری کرده است اما نباید ترسید که ترس دیگر قابل نقد نیست، آغاز نابودی است.

debate 300x225 - فرق نقد و توهینکسی به درستی آغاز جنبش نقادی را نمی داند،ولی ادبیات پر رمز و راز فارسی مکنونات بسیاری در آثار خود دارد که برای مثال می توان به نقد های بیهقی اشاره کرد که در تاریخی به همین نام، سالوسان و مزوران و دوچهره گان زمان خود را به شمشیر نقد زخمی کرده است و اگر بیراه نگفته باشم ، ایرانی برای نقد ظلم ، زبانی گزنده دارد که گاهی زیر لفافه ها قایمش کرده و با زیرکی می توان دریافتش کرد.

دهایی نقاد اصل ماجراست، استدلال های قوی و مستندات بی خدشه می تواند سندیت نقد را از هر انحراف و تحریف حفظ کند.

نقد نباید گزنده تر از آنی باشد که عناد به همراه داشته باشد، زیرا مورد نقد شده ،باید برای سازندگی  تشویق شود گرنه تخریب همراه توهین بسیار آسانتر می نماید.

منزل توهین، کم سقف و ختم به جاده ای یک طرفه است که راه برگشت ندارد.

نقد، آسیب شناسی است که بی غرض صورت می گیرد اما توهین با مرکزیت دشمنی با حاصلی دهشتناک مسیرش رابه آشوب و ویرانی می کشاند.

نقد، آهنگی یکنواخت و دقیق برای طی طریقی درست، بی خدشه و ملایم است و توهین گسستی را ایجاد می کند که صد مسیر هموار و ساخته رابه طرفه العینی ویران ونابود می سازد !

سفارش دین برای نقد کسی،همان زبان منطقی و بدون نیشی است که مورد نقد شده به راحتی آن را بپذیرد و در برابرش موضع تدافعی نگیرد.

صحابه ی کرام، بارها این سفارش را با عملشان به مردم تفهیم کرده اند.

جایی که حضرت عمر خطاب به مردم می فرماید: «هرگاه عمر خطایی کرد با این شمشیر کج ،راستش کنید»

خود گواهی بر این مدعاست که نقد سازنده، اسلحه مسلمانان برای ترمیم است وبا آن جامعه را اصلاح کرده اند وهرگز تخریب وتوهین اولین گزینه برای آنان نیست.

نمایش بیشتر

کتایون محمودی

کتایون محمودی/ روزنامه‌ نگار و کارشناس ادبیات فارسی

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بیست − 9 =

دکمه بازگشت به بالا
بستن