مالیدن دست‌ها در دعا بر چهره

دارالافتاء اهل سنت

دارالافتاء اهل سنت


سوال:

زمانی‌که دعا را تمام ‌کردند، دست‌ها را بر چهره بمالند یا خیر؟

الجواب باسم ملهم الصواب

اول باید دانست که بعد از نماز مطلق دعا کردن از رسول خدا(ص) ثابت است.

و فی السعایه:

«قلت: اما نفس الدعاء فلما ثبت عنه علیه السلام انه کان یدعو «باللهم أنت السلام و منک السلام تبارکتَ یا ذالجلال و الاکرام»». [أخرجه مسلم وغیره، السعایه: ۲/۲۵۷].

ثانیاً: بلند کردن دست‌ها و مالیدن آنها به صورت از آداب دعا می‌باشد.

و فی السعایه‌:

«‌واما رفعهما فهو من‌ آداب الدعا‌ء مطلقاً‌، ‌کما ذکره الجزری فی الحصن الحصین فی روا‌یه أبی‌داود والحا‌کم واحمد من حدیث ابن عبا‌س مرفوعاً‌، وکذا مسح الأیدی الوجوه‌، لـما روی أبوداود والترمذی وابن‌ماجه والحا‌کم وابن حبان من حـدیث ابـن عـبا‌س مرفوعاً: «إاذا سألتم الله فسلوه ببطون اکفکم ولا تسألوه بظهورها فإذا فـرغتم فامسحوا بها و‌جوهکم»‌. وروی الترمذی وقا‌ل‌: صحیح غریب والحا‌کم فی ‌الـمستدرک من حدیث ابن عمر «کا‌ن رسول‌ اللهr إذا رفع یدیه فی الدعاء لم یحطهما حتی یمسح‌ بهما وجهه‌»‌». [السعایه: ۲/۲۵۸].

گرچه ترمذی این حدیث را صحیح و غریب تلقی ‌کرده ولی بنابر وجود شواهد متعدد و کثیر، به درجه حسن ارتقاء می‌یابد و شواهد این حدیث به شرح ذیل‌اند:

وفی بلوغ الـمرام‌:

«‌عن عمرt قا‌ل‌: ‌کا‌ن رسول‌الله(ص) إذا مد یدیه فی ‌الدعا‌ء لم یـردهما حتی یمسح بهما وجهه‌». «أخرجه الترمذی وله شواهد: منها حدیث ابن ‌عبا‌سt عند أبی‌داود وغیـره ومجموعها یقتضی‌ انه حدیث حسن»‌. [‌بلوغ الـمرام: ۲/۱۷۴].

«عن أبی‌بکرهt مرفوعاً: ‌سلوا الله ببطون أکفکم ولا تسألوه بظهورها». [روا‌ه الطبرانی فی الکبیـر].

«وقال الشیخ حدیث صحیح وعن ‌ابن عبا‌س(ص) مـرفوعاً بزیا‌ده‌: ‌فإذا فرغتم فامسحوا بها و‌جوهکم». «رواه أبوداود والبیهقی فی سننه‌، قال الشیخ حدیث صحیح‌»‌. [کذا فی العزیزی: ۳/۳۱۷٫ تدریب الروای: ص ۱۹۱].

«‌ومنه، تواتر معنا‌ه‌ کاحادیث رفع الیدین فی الدعاء‌، فقد روی عنه‌ نحو مائه حدیث فیه رفع یدیه فی‌ الدعاء‌، وقد جمعتها فی جزء‌، ‌لکنها فی‌ قضایا مختلفه فکل ‌قضیه منها لم تتواتر والقدر الـمشتـرک فیها وهو الرفع عند الدعاء تواتر باعتبار الـمجموع‌.أه عن سلمان‌t قال‌: قال رسول ‌الله(ص): «أن ربکم حیی ‌کریم یستحیی من عبده إذا رفع إلیه یدیه ان یردهما صفراً خـائبین» ثـم قال‌: رواه أبوداود والترمذی وحسّنه واللفظ له وابن ماجه وابن حبان فی صحیحه والحاکم‌، قال‌: صحیح علی شرط الشیخین ‌اه‌. وفی‌ کتاب العلو الذهبی هذا حدیث مشهور رواهُ عن ‌النبی(ص) أیضاً علی بـن أبی طالب وابن عمر وانس وغیـرهم‌ اه»‌. [‌کتاب العلـو ص ٠١٠٩ اعلاء ا‌لسنن ۳/۱۷۰، ١٧١].

«‌حدّثنا محمد بن یحی الاسلمی‌ قال‌: رأیتُ عبدالله بن‌ الزبیر ورأی رجلاً رفع یدیه یدعو قبل أن یفرغ عن صلاته‌، فلمّا فرغ ‌منه قال له‌: أن رسول‌ الله(ص) لم‌ یکن یرفع یدیه حتی یفرغ من صلاته‌… أخرجه ابن أبی‌ شیبه ورجاله ثقات‌، قال الحافظ السیوطی فی رسا‌لته: «‌فـض الوعاء فی أحادیث رفع الیدین بالدعاء»‌، ‌کذا فی رسا‌له «‌رفع الیدین فی الدعاء‌» لـمحمد بن عبد الرحمن الزبیدی الیما‌نی‌»‌. [الجامع الصغیر للطبرانی، ص ٢٨٠].

«وفی شرح الحدیث‌: ‌قوله‌: «حدثنا محمد بن یحـی الاسـلمی الخ‌…» قلت‌: یفهم منه انه کان یرفع یدیه إذا فرغ من صلاته‌، فثبت دعاء‌ه‌ بعد السلام من ‌الصلاه رافع یدیه‌، وثبت الاستقبال بالدعاء بفعله‌ فی مواضع اخر صریحاً وان‌ لم یثبت‌ کذلک فی دبر الصلوت الـمکتوبات‌، ومع ذلک فلم یثبت ما ینفیه أیضاً. وامّا حدیث سمره کان النبی(ص) إذا صلی صلاه ‌اقبل علینا بـوجهه فَلیسَ فیه ما یـنفی الاستقبال بالدعاء بعد السلام صراحه لانه یمکن حمله علی ما بعد الدعاء‌». [‌اعلاء السنن ۳/۱۶۱].

«‌و قا‌ل فی ‌السبیل: وفی‌ الحدیث دلیل علی مشروعیه مسـح الوجه بالیدین بعد الفراغ من‌ الدعاء وقیل وکان الـمناسبه انه تعالی لـما ‌کان لا یردهما صفراً فکان الرحمه ا‌صابتـهما فناسب افاضه ذلک علی الوجه الذی هو اشـرف الاعضاء واحقّها با‌لتکریم. ‌انتهی».

«‌وقد ورد فی رفع الایدی عند الدعاء أحادیث ‌کثیره صحیحه صریحه ‌کما عرفت فی با‌ب «‌ما یقول إذا سلم» ‌قوله‌: «هذا حدیث غریب‌…» وقد تفرد به حماد بن عیسی وهو ضعیف‌ کـما عـرفت فالحدیث ضعیف‌. قال الحافظ فی «‌بلوغ ‌الـمـرام» وله شواهد مـنها حدیث ابن عباس عند أبــی‌داود احا‌دیث رقـم ۱۴۸۵، ۱۴۹۲ ومجموعها یقتضی‌ انه حدیث حسن. ‌انتهی»‌. [تحفه الاحوذی شرح الترمذی ۹/۳۲۹٫ عون الـمـعبود: ۴/۳۵۷، ۳۵۸ وقال فیه: وقـال الـمنذری وأخرجه ابن ماجه].

انتهی سرد شواهد الحدیث ولنرجع‌ إلی جواب الـمسأ‌له‌: وقال الشرنبلالی فی ‌نور الایضاح:

«ثم یدعون لأنفسهم وللمسلمین رافعی ایدیهم ثـم یمسحون بها وجوههم‌. انتهی ومثله فی  «‌شرعه الاسلام‌» وغیره‌». [الشر نبلالی فی نور ا‌لایضاح: ۳۵٧ ط اصح الـمطابع].

ثالثاً‌: بلندکردن دست‌ها در دعای بعد از نماز و مالیدن دست‌ها به چهره‌، ‌گرچه از رسول خدا(ص) ثابت نشده است ولی در عموم حدیث «رفع الایـدی والـمسـح بالوجوه» داخل است‌، پس از حدیث قولی رسول الله(ص) چنین برمی‌آید کـه رفـع دست و مالیدن آنها به صورت در دعـای بعد از نماز، مستحب است‌، و بـدین مناسبت علماء هم دعای بعد از نماز را به آن ملحق‌ کرده‌، و به استحباب آن قائل شده‌اند.

دلیله‌:

«‌لکن ‌لـم أر فی روایه ‌انه‌ هل کا‌ن یرفع یدیه و یمسحهما فی د‌عا‌ء الذی کان یدعو بعد الصلاه ایضاً أم لا؟».

وفی حاشیه الطحطاوی الـمراقی الفلاح:

«الحکمه فی ‌الـمسح عود البرکه عـلیه وسرایتها إلی‌ با‌طنه ودل الحدیث علی‌ أنه ‌إذا لم یرفع یدیه فی الدعاء لم یمسح ‌بهما وهو قید حسن‌، ‌لأنه ‌کان یدعو کثیرا کما هو فی ‌الصلاه والطواف وغیرهما فی ‌الدعوات الـمأ‌ثوره دبر الصلـوت وعـند النـوم وبعد الأکـل والشرب وا‌مثا‌ل ذلک‌، ولم یرفع یدیه ولـم یمسح‌ بهما وجهه‌. افا‌ده فی شرح ‌الـمشکوه وشرح ‌الحصن‌ الحصین وغیرهما‌، انتهی‌».

«‌وهذا صریح ‌فی ان رفع الایدی لم یکن فی الدعاء الذی بعد الصلاه الا انه لـما ندب فی مطـق ‌الدعاء استحبه العلما‌ء فی خصوص هذا الدعاء أیضاً»‌. [السعایه: ۲/۲۵۸].

 


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

15 + ده =