مصارف گوشت و پوست قربانی

KhaledSafi Adha57 - مصارف گوشت و پوست قربانی


٭ مقداری از گوشت را به فقیران و مستمندان صدقه نماید. صدقه نمودن همه‌ی آن جایز است و اگر همه‌اش را هم برای خود و خانواده‌اش ذخیره نماید،‌ درست است.

  • عن یزید مولى سلمه بن الأکوع أو امرأته أم سلیم سألت عائشه عن لحوم الأضاحی. فقالت: قدم علی بن أبی طالب من غزوه، فدخل على أهله، فقربت له لحما من لحوم الأضاحی، فأبى أن یأکله حتى سأل رسول الله صلى الله علیه وسلم، فقال النبی صلى الله علیه وسلم: «کله من ذی الحجه إلى ذی الحجه».[۱]

ام سلیم از حضرت عایشه رضی الله عنها درباره‌ی گوشت قربانی‌ها سؤال نمود. فرمود: علی بن ابی طالب از غزوه‌ای آمد و به نزد خانواده‌اش رفت، او نیز گوشتی از گوشت‌های قربانی را آورد. وی از خوردنش انکار نمود،‌ تا این که از رسول الله صلى الله علیه وسلم سؤال نمود. آن‌حضرت صلى الله علیه وسلم فرمود: «از این ذی الحجه تا ذی الحجه سال آینده، از گوشت قربانی بخور».

٭ دادن اجر قصاب از گوشت و پوست قربانی درست نیست.

  • عَنْ عَلِیٍّ – رضی الله عنه – قَالَ: «أَمَرَنِی رَسُولُ اللَّهِ صلى الله علیه وسلم أَنْ أَقُومَ عَلَى بُدْنِهِ وَأَقْسِمَ جُلُودَهَا وَجِلاَلَهَا وَأَمَرَنِی أَنْ لاَ أُعْطِیَ الْجَزَّارَ مِنْهَا شَیْئًا». وَقَالَ: «نَحْنُ نُعْطِیهِ مِنْ عِنْدِنَا».[۲]

علی رضی الله عنه فرمود: پیامبر صلى الله علیه وسلم مرا امر کرد که قربانی نمودن شتران را سرپرستی نمایم و پوست‌ها و جُل‌های آن را قسمت نمایم و به من دستور داد که چیزی از آن به قصاب داده نشود. و فرمود: «ما مزد قصاب را از طرف خود می‌پردازیم».

٭ صاحب قربانی می‌تواند که خود از گوشت قربانی بخورد و به فقرا و ثروت‌مندان غذا بدهد، و برای خود ذخیره نماید.

  • «فَکُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْبَائِسَ الْفَقِیرَ» [الحج : ۲۸]؛ پس خودتان از (گوشت) آن‌ها بخورید و بینوایان مستمند را نیز بخورانید.‏
  • عَنْ أَبِی هُرَیْرَهَ، عَنْ النَّبِیِّ صلى الله علیه وسلم قَالَ: «إِذَا ضَحَّى أَحَدُکُمْ فَلْیَأْکُلْ مِنْ أُضْحِیَّتِهِ».[۳]

پیامبر اسلام صلى الله علیه وسلم فرمودند: هر گاه کسی از شما قربانی نماید، پس باید از قربانی‌اش بخورد.

  • عَنْ سُلَیْمَانَ بْنِ بُرَیْدَهَ عَنْ أَبِیهِ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله علیه وسلم: «کُنْتُ نَهَیْتُکُمْ عَنْ لُحُومِ الْأَضَاحِیِّ فَوْقَ ثَلَاثٍ لِیَتَّسِعَ ذُو الطَّوْلِ عَلَى مَنْ لَا طَوْلَ لَهُ فَکُلُوا مَا بَدَا لَکُمْ وَأَطْعِمُوا وَادَّخِرُوا».[۴]

پیامبر خدا صلى الله علیه وسلم فرمود: شما را از استفاده‌ از گوشت قربانی بیش از سه روز منع کردم، تا کسانی که توان‌گراند، بر کسانی که توانایی مالی ندارند، گشایشی کنند، پس اکنون به هر اندازه که برای‌تان ظاهر است، بخورید و به دیگران بخورانید و ذخیره نمایید.

  • عَنْ سَلَمَهَ بْنِ الْأَکْوَعِ قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ صلى الله علیه وسلم: «مَنْ ضَحَّى مِنْکُمْ فَلَا یُصْبِحَنَّ بَعْدَ ثَالِثَهٍ وَبَقِیَ فِی بَیْتِهِ مِنْهُ شَیْءٌ». فَلَمَّا کَانَ الْعَامُ الْمُقْبِلُ، قَالُوا: یَا رَسُولَ اللَّهِ! نَفْعَلُ کَمَا فَعَلْنَا عَامَ الْمَاضِی؟ قَالَ: «کُلُوا وَأَطْعِمُوا وَادَّخِرُوا فَإِنَّ ذَلِکَ الْعَامَ کَانَ بِالنَّاسِ جَهْدٌ فَأَرَدْتُ أَنْ تُعِینُوا فِیهَا».[۵]

پیغمبر صلى الله علیه وسلم فرمود: هر کس از شما قربانی کند، نباید بیش از سه روز، هیچ مقدار گوشتی از آن در خانه‌اش باقی بماند. سال بعد مردم گفتند: ای رسول خدا! امسال هم مانند سال گذشته عمل می‌کنیم؟ فرمودند: از آن بخورید و به دیگران هم بدهید و مقداری هم ذخیره نمایید، سال گذشته (به این خاطر گفتم نباید بیش از سه روز گوشت قربانی در منزل شما باقی باشد) که در آن سال مردم در تنگ‌دستی و مشقت قرار داشتند، خواستم به فقرا کمک کنید.

٭ بهتر و شایسته است که گوشت قربانی را به سه قسمت تقسیم نماید:

  1. برای خوردن و مصرف خود و خانواده‌اش؛
  2. برای ذخیره‌، جهت مصرف در طول سال؛
  3. برای غذا دادن به مردم و صدقه.
  • «فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا فَکُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ» [الحج: ٣۶]؛ و هنگامی که بر پهلوهایشان افتادند، خودتان (اگر خواستید) از گوشت آن‌ها بخورید و به مستمند و به فقیر بخورانید. این گونه (که می‌بینید) شتران را رام و مطیع شما کرده‌ایم تا این که سپاس‌گزاری کنید.‏

٭ مستحب است که شخص عیال‌وار که وضع زندگی‌اش خوب نیست، همه‌ی قربانی را برای خود نگاه دارد و صدقه نکند.

٭ صاحب قربانی اختیار دارد که پوست قربانی را صدقه کند، یا این که برای خانواده‌اش از آن چیزی مانند مشکیزه بسازد.

٭ معاوضه نمودن پوست و گوشت قربانی با کالایی که از آن می‌توان در خانه استفاده نمود، و دوام دارد و با استفاده از بین نمی‌رود؛ مثل یخچال، پتو و …، درست است، البته این معامله به صورت مبادله پوست با کالا باشد.

٭ معاوضه پوست با چیزی که بر اثر مصرف از بین می‌رود، درست نیست، مثل: شیر و روغن.

٭ اگر پوست را به پول نقد فروخت، جایز نیست و باید پول‌ها را صدقه نماید.

  • عن أبی هریره رضی الله عنه قال : قال رسول الله صلى الله علیه وسلم: «مَنْ بَاعَ جِلْدَ أُضْحِیَّتِهِ فَلاَ أُضْحِیَّهَ لَهُ».[۶]

پیامبر خدا صلى الله علیه وسلم فرمود: «هر کسی پوست قربانی‌اش را بفروشد، قربانی‌اش به بارگاه خداوند پذیرفته شده نیست».

٭ فروختن گوشت قربانی، تا قیمتش را صدقه نماید، درست نیست.

٭ دوشیدن قربانی و چیدن پشم‌هایش و به هر نحوی استفاده بردن از آن، پیش از ذبح مکروه است و اگر کسی چنین کرد، باید آن را صدقه دهد. ولی بعد از ذبح می‌تواند از آن به هر نحو که بخواهد، استفاده گیرد.

  • قالت أُمَّ سَلَمَهَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله علیه وسلم: «مَنْ کَانَ لَهُ ذِبْحٌ یَذْبَحُهُ فَإِذَا أَهَلَّ هِلاَلُ ذِی الْحِجَّهِ فَلاَ یَأْخُذَنَّ مِنْ شَعْرِهِ وَلاَ مِنْ أَظْفَارِهِ شَیْئًا حَتَّى یُضَحِّیَ».[۷]

پیامبر خدا صلى الله علیه وسلم فرمود: «هر کس قربانی‌ای برای خود در نظر گرفته که آن را ذبح نماید، پس هر گاه هلال ذی الحجه در آمد، از مو و ناخن‌ها (سم‌هایش) چیزی برنگیرد، تا این که ذبح شود».

٭ اگر کسی از طرف مرده‌ای بنابه دستورش قربانی نمود، همه‌ی گوشتش را صدقه نماید و از آن نخورد.

٭ بهترین محل مصرف پوست قربانی، مدارس دینی می‌باشند؛ زیرا در آن‌ها هم ثواب صدقه می‌رسد و هم بزرگ‌ترین خدمتی است برای احیای علوم دینی؛ البته دادن پوست به عنوان حقوق به مدرسین و خادمین جایز نیست.

٭ دادن پوست قربانی در عوض خدمت، به کسی، جایز نیست، بنابر این، دادن آن به امام و مؤذن به جای حقوق جایز نیست.

٭ اگر کسی بدون دستور مرده، از طرف او قربانی نمود، با آن همان کاری را بکند که با قربانی خودش می‌کند، البته ثوابش به میت می‌رسد.

* عبدالستار حسین بر


[۱] . صحیح ابن حبان (۵۹۳۳) باب ذکر اباحه الانتفاع بلحوم الاضاحی من السنه الی السنه. شرح معانی الآثار. حدیث صحیح.

[۲] . سنن أبی داود (۱۷۶۹)؛ مسند احمد (۵۹۳، ۱۲۰۹)؛ صحیح مسلم (۱۳۱۷)؛ سنن ابن ماجه (۳۰۹۹)؛ صحیح البخاری (۱۷۰۷).

[۳] . مسند أحمد (۸۷۱۷)، مجمع الزوائد (۵۹۹۰)، و قال صاحب المجمع: رواه احمد و رجاله رجال الصحیح.

[۴] . سنن الترمذی (۱۴۳۰).

[۵] . صحیح البخاری (۵۵۶۹).

[۶] . المستدرک على الصحیحین للحاکم (۳۴۶۸) و قال الحاکم: هذا حدیث صحیح و لم یخرجاه و قال الذهبی: ابن عیاش ضعفه ابوداود. معرفه السنن و الآثار (۵۸۸۷).

[۷] . سنن ابی داود، (۲۷۹۱).


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *