وسایل عملی تربیت فرزندان بر مبنای صفات دهگانه

عملی تربیت فرزندان بر مبنای صفات دهگانه - وسایل عملی تربیت فرزندان بر مبنای صفات دهگانه


نویسنده: خالد ابراهیم

ترجمه : عبدالخالق احسان

الله متعال نعمت فرزند را برای والدین ارزانی نموده است و قدر این نعمت را کسی خوب می‌داند که از آن محروم شده باشد و تربیت نیکوی فرزندان را امانتی بر عهده والدین گذاشته است. الله متعال می‌فرماید: ﴿یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنفُسَکُمْ وَأَهْلِیکُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَهُ عَلَیْهَا مَلائِکَهٌ غِلاظٌ شِدَادٌ لَا یَعْصُونَ اللهَ مَا أَمَرَهُمْ وَیَفْعَلُونَ مَا یُؤْمَرُونَ﴾ [تحریم: ۶]؛ ای مؤمنان! خود و خانواده خویش را از آتش دوزخی بر کنار دارید که افروزینه آن انسانها و سنگها است. فرشتگانی بر آن گمارده شده اند که خشن و سختگیر، و زورمند و توانا هستند. از خدا در آنچه بدیشان دستور داده است نافرمانی نمی کنند، و همان چیزی را انجام می دهند که بدان مأمور شده اند.

رسول الله صلى الله علیه وسلم می‌فرمایند: «کلکم راعٍ وکلکم مسؤول عن رعیته، الإمام راعٍ ومسؤول عن رعیته، والرجل راعٍ فی أهله وهو مسؤول عن رعیته، والمرأه راعیه فی بیت زوجها ومسؤوله عن رعیتها، والخادم راعٍ فی مال سیده ومسؤول عن رعیته» (صحیح البخاری)؛ همه‌ی شما شبانید، و همه‌ی شما مسؤول رعیت خویشید. امام شبان است و مسؤول رعیت خویش است و مرد در خانواده‌اش شبان است و مسؤول است از رعیتش، و زن در خانه‌ی شوهرش شبان است و مسؤول است از رعیتش، و خادم در مال آقایش شبان است و مسؤول است از رعیتش، و همه‌ی شما شبانید و مسؤول رعیت خویشید.

چگونه فرزندان خویش را تربیت کنیم؟

پدرانی که به تربیت فرزندان شان اهتمام دارند و معلمانی که در کارشان اخلاص دارند، این گونه سؤال‌‌هایی را مطرح می‌کنند که در جواب می‌توان دو طریقه شناخت چگونگی تربیت فرزندان را خدمت‌شان تقدیم کرد:

اول: مطالعه‌ی کتاب‌هایی که در فن تربیت اولاد نوشته شده است؛ مثل کتاب‌های ذیل:

• هنر تربیت فرزندان در اسلام/ محمد سعید مرسی

• فرزندان ما – پلانی عملی تربیه نیکو –/ د. عبدالله عبدالمعطی

• چگونه طفل مبتکر تربیه کنیم؟/ د. عبدالله عبدالمعطی

• شیوه پیامبر صلی الله علیه وسلم در تربیه اطفال/ محمد نور بن عبد الحفیظ سوید

• چگونه فرزندان خویش را تربیت کنیم؟/ د. عبد الله ناصح علوان

• سلسله: ویژگی های روحی طفل/ د. حاتم آدم

• کودک خوشبخت/ أدهم عبدالرحمن

• سلسله: رهنمایی‌هایی در تربیت فرزندان

دوم: شرکت در دوره‌ها و سمینارهای تربیت اولاد؛ مثل:

• ویژگی های روحی کودک

• خصوصیات مراحل سنی کودک

• نهادینه ساختن ارزشها

• تشویق و تنبیه

به هر حال، بر پدران و معلمان لازم است که به تربیت عملی و فراگیر اولادشان اهتمام جدی نمایند؛ آسانترین راه آن تربیت اولاد بر مبنای صفات ده گانه فرد مسلمان می‌باشد که عبارت‌اند از: قوت جسمی، خلق متین، فکر فرهنگی، توانایی بر کسب و کار، عقیده سالم، عبادت صحیح، تلاش برای کنترل هوای نفسانی، حرص و آز بر وقت، نظم و انضباط در تمام امور و نفع رساندن به دیگران.

اینک وسایل عملی تربیت اولاد را از خلال این صفات ده گانه بیان می‌کنیم:

♦ اول: جسم قوی:

راهکارهایی برای تقویت جسمی کودکان:

• خواب و بیداری سر وقت و عدم شب نشینی،

• وضوء به پنج وقت نماز و حمام کردن روزانه به خاطر نظافت و خوشبویی،

• استفاده از مسواک و برس و خمیر دندان برای نظافت دندانها سه بار در روز،

• شستن دست‌ها پیش از غذا و بعد از غذا،

• تناول غذاهای تندرستی؛ مثل: سبزیجات، میوه‌ها، محصولات لبنی و ماهی،

• دوری از غذاهای مضر؛ مثل: خوردن غذا به نوبت‌های زیاد و غذاهای بسته بندی شده و غذاهای صنعتی و غذای دارای چربی و شیرینی زیاد،

• عدم استفاده از غذاهای خیابانی و غذاهایی که در معرض مگس‌ها و آلودگی‌ها قرار دارند،

• رعایت دستورهای تندرستی مربوط به جسم و بر نداشتن اشیاء سنگین،

• دوری از بازی‌های کمپیوتری و تماشای زیاد تلویزیون که باید تماشای تلویزیون را کم سازیم تا بر چشم و ذهن کودک ما تأثیر منفی نگذارد،

• چکاپ دوره‌ای برای اطمینان از صحت کامل طفل به خصوص چشم و دندان،

• تمرین فعالیت‌های ورزشی به صورت منظم و روزانه؛ مثل: قدم زدن، دوش، بازی‌های نیرومندی اندام، بازی‌های دفاع از خویشتن، آب بازی و… این ورزش‌ها را می‌توان از خلال اشتراک در باشگاه‌ها و مراکز تمرین جوانان آموزش دید،

• ترتیب و تنظیم مسابقات ورزشی در لابلای بازی‌های گوناگون به صورت نوبتی و تیمی.

♦ دوم: اخلاق متین و استوار:

نهادینه ساختن اخلاقیات اساسی، مثل: صداقت، امانت، حیاء، ایثار، بردباری، شکیبایی، مشوره، بخشندگی، عفت، عدالت، مهربانی، وفاء به وعده، احترام بزرگان، شفقت بر کودکان، احترام معلم، نیکی به والدین، برادری، همکاری، مثبتگرایی، گذشت، انتخاب دوست خوب و…

غرس این همه اخلاقیات از خلال استفاده از وسایل عملی زیر ممکن است:

• ارایه الگوی عملی از طریق والدین و معلمان،

• تماشای فیلم‌های سالم اخلاقی،

• تمثیل نمایشنامه‌های اخلاقی توسط اطفال،

• خواندن حکایاتی از اخلاقیات حسنه و نیکو،

• نقاشی و رنگ آمیزی تصاویری که نموداری از اخلاق باشند،

• مسابقات فرهنگی و عملی پیرامون اخلاق،

• بوسیدن دستان پدر و مادر،

• تقدیم هدایایی برای معلمان،

• پاداش دادن کسانی که اخلاق متمایز و برازنده دارند.

♦ سوم: فکر فرهنگی و اندیشمندی:

راهکارهای عملی اندیشمندی فرزندان:

• مطالعه رساله یا داستان روزانه، کتاب هفتگی و یا ماهانه،

• مطالعه روزنامه‌ها، مجله‌ها و سایت‌های اینترنتی مورد اعتماد،

• مسابقات کتابخوانی و خلاصه نویسی،

• مسابقات داستان نویسی، نمایشنامه نویسی و شعر،

• مسابقات فرهنگی و اطلاعات عمومی،

• مسابقات بحث‌های علمی در مورد: شخصیت‌ها، ابتکارات و…،

• شرکت در کمیته‌های فرهنگی مکتب، مثل: نویسندگی، برنامه‌های رادیویی، کتابخانه، سخنرانی و…،

• اشتراک به جلسات علمی، ادبی و فرهنگی،

• تماشای رسانه‌های خبری، برنامه‌های مفید و فیلم‌های مستند،

• مشارکت در درسها، کنفرانس‌ها، کارگاه‌ها و بحث‌های تحقیقی و علمی،

• اشتراک در دروه‌های رشد شخصیتی، کمپیوتر، انترنت، زبان و دیگر تخصص‌ها،

• مشارکت در مناظره‌ها و انجمن‌های جوانان،

• حفظ حکمت‌ها، ضرب‌المثل‌ها، اشعار و سرودهای اسلامی و ملی.

♦ چهارم: توانایی کسب و کار:

اینک راهکارهای عملی رشد توانمندی در کسب و کار:

• دوره‌های آموزش حرفه‌های دستی؛ مثل: سنگ‌کاری ساختمان، نجاری، فلزکاری، برق، ایروگامی و …،

• آموزش استفاده‌ی درست از کامپیوتر و اینترنت و موبایل و…،

• دوره‌های صنعتی؛ فرآورده‌های لبنی، آب‌میوه‌سازی، ریسندگی و…،

• دوره‌های آموزشی ویژه‌ی دختران؛ آشپزی، خیاطی، کاردستی‌های هنری و…،

• رهبری و مدیریت پروژه‌های خُرد،

• بازدید از کارگاه‌ها، شهرک‌های صنعتی، کشاورزی‌ها، شرکت‌ها و…،

• تشکیل جمعیت‌های مردان کوچک،

• تشکیل نهادهای مالی کوچکی که اطفال آنها را مدیریت کنند،

• برنامه‌ی فروش: کتاب، دفتر یادداشت، اغذیه، حلوی و…،

• اشتراک اطفال در آماده و تنظیم کردن نمایشگاه‌های خیریه و فروش در آنها،

• تخصیص صندوق ذخیره پول و خریداری نیازمندی‌ها،

• مطالعه‌ی زندگی‌نامه‌ی شخصیت‌های موفق اقتصادی،

• نوشتن نام فرزند، همراه شغلی که به آن علاقه دارد؛ مثل: دکتر، انجینیر [=مهندس]، دانشمند و…،

♦ پنجم: عقیده‌ی سالم:

اموری که عقیده‌ی سالم را استحکام می‌بخشد:

• آموزش و حفظ حدیث جبرئیل که امور دین را به ما آموزش می‌دهد،

• آموزش و حفظ اسماء الحسنیٰ،

• مطالعه رساله‌ای در خصوص یکتاپرستی و داستان‌های واقعی،

• تماشای فیلم: سفر جاویدان، نمایشنامه‌ی فرزند مؤمن،

• تماشای فیلم‌های مستند: دنیای نباتات، جهان حیوانات، دریاها و…،

• سفرهای تفکر و اندیشه به آسمان، زمین، دریاها، نباتات، حیوانات و…،

• مدارسه و مناقشه درباره‌ی هدف آفرینش انسان، ادیان آسمانی و ادیان زمینی، الحاد و پیامدهای شوم آن و…،

• خواندن اوراد؛ استغفار، ذکر، دعا و درود بر پیامبر صلی الله علیه وسلم،

• پیگیری جدول محاسبه روزانه پیش از خواب.

♦ ششم: عبادت صحیح: 

راه‌های عملی بندگی درست و صحیح:

• آموزش و حفظ حدیث ارکان اسلام،

• آموزش تئوری و عملی پاکی، وضوء، تیمم و غسل،

• آموزش اذان و اقامت،

• آموزش تئوری و عملی نماز،

• آموزش نماز عید، جمعه، استخاره، نماز مسافر، جنازه و…،

• آموزش و حفظ اوراد بعد از نماز،

• سنت‌ها و دعاهای نماز،

• تخصیص صندوقی برای جمع آوری صدقات،

• مشارکت اطفال برای آماده کردن و توزیع خدمات رمضانی،

• عملی کردن تدریجی روزه رمضان، روزه نفلی و اشتراک در افطار جمعی،

• استقبال مناسب از رمضان و عید،

• روزه‌ی عاشورا و تلبیه در دهه ذی الحجه،

• آموزش عملی حج از طریق نمونه کعبه و…،

• اشتراک به دوره‌های تلاوت و حفظ قرآن کریم و تلاوت روزانه قرآن کریم،

• آموزش و التزام به آداب اسلامی مثل: سلام، اجازه خواستن، ملاقات، زیارت، مهمانی، خوردن، نوشیدن، خواب، بیداری، خواب دیدن، قضای حاجت، لباس، آرایش، سخن گفتن، شرکت در مجالس، راه تا مسجد، دعا، شوریٰ، عیادت مریض، عطسه، خمیازه، همسایه‌داری، خانه‌داری، بازار رفتن، سفر و… .

♦ هفتم: تلاش برای کنترول هوای نفسانی:

راههای عملی آن:

• استماع درس های در مورد زهد و رقایق و مبارزه با خواهشات نفسانی،

• پیگیری و ارزیابی فعالیت‌های شبانه روزی،

• روزه نفلی؛ دوشنبه، پنجشنبه، ۱۳ و ۱۴ و ۱۵ هر ماه،

• برخی مواقع تناول غذای ساده،

• دیدار از سالمندان و یتیمان و همکاری با ایشان.

♦ هشتم: حرص و آز بر استفاده بهینه از وقت:

راهکار های عملی استفاده از وقت:

• پلان روزانه، هفتگی و ماهانه فعالیت‌هایش،

• ادای نماز های پنجگانه به وقتش و به جماعت،

• اشتراک به سمینار مدیریت زمان،

• بحث و تحقیق در مورد ارزش و اهمیت وقت،

• بازی ها و مسابقه های مرتبط به زمان،

• مکلف کردن طفل به انجام فعالیت های معین در زمان مشخص شده،

• راه اندازی سیرهای علمی منظم و توقیت شده.

♦ نهم: نظم و انضباط در تمام امور:

• ساختن پلان استراتیژی که در آن اهداف مشخص بوده و مراحل تحقق اهداف نیز تعیین گردد،

• تعیین گامهای عملی شدن فعالیت‌های مطلوب،

• دفترچه یادداشت که فعالیت‌های روزانه، هفتگی، ماهانه و سالانه در آن درج گردد،

• جدول محاسبه روزانه،

• خواب و بیداری از خواب به وقت‌های معین،

• ترتیب و تنظیم کتابها، لباسها، کفش‌ها، تخت خواب و دیگر لوازم اتاق،

• رعایت آداب اجازه خواستن و آداب گفتگو،

• مشارکت در طرح قوانین خانه و پایبندی به آن،

• اداره دیدار از دوستان و خویشاوندان،

• اشتراک در ساختن برنامه‌های سفرهای علمی و مدیریت آنها،

• مشارکت در برنامه‌ریزی کنفرانس‌ها.

دهم: نفع رسانی به دیگران:

• ثبت منظم خویشاوندان، همسایگان، دوستان، همصنفیان و دیدار از آنان، جویا شدن از احوال‌شان و تبریک گفتن موفقیت‌های‌شان و مساعدت با آنان،

• تخصیص کتابچه یادداشتی برای ثبت کارهای نیکو،

• همکاری کردن با بزرگسالان، نیازمندان، فقیران و مساکین،

• همکاری با هم صنفی‌ها در آموزش مضامین درسی،

• آموزش مهارت‌هایی که به آنها تبحر دارد به دوستان،

• کمک به کار های خانه،

• مشارکت در آموزش خردسالان؛ وضوء، نماز، آداب اسلامی و…،

مشارکت فعال و مفید در استفاده از وسایل ارتباط جمعی،

• مشارکت در کارهای خیریه؛ نظافت و نهال شانی، افطاری در رمضان و…،

• مشارکت در جریده دیواری و نشر اخبار و چیزهای مفید در محل زندگی،

• مشارکت در فعالیت‌ها و کارهای رسانه‌ی با انجام اعمال متمایز و مفید برای دیگران،

• اهتمام به قضایای جهان عرب و اسلام از طریق حضور در درسها، کنفرانس‌ها و نشر اخبار،

• فراخوانی صنفی‌ها، همسایگان، و دیگر دوستان برای ادای نماز، مشارکت در فعالیت‌های خیریه و…،

• دعا برای والدین، خویشاوندان، مسلمانان، ضعیفان و….

در پایان رعایت نکات ذیل ضرور است:

۱- ترکیز به مجموعه گزینش شده ازین صفات دهگانه در خلال فعالیت های متعدد،

۲- کشف استعدادهای اطفال، رشد، توظیف و استفاده از آنها،

۳- صادق و رو راست بودن با اطفال و نصیحت و رهنمایی‌شان به شیوه پسندیده و شنیدن مشکلات آنها و همکاری با آنان،

۴- اشیاء مضر را از اطفال دور ساختن و حمایت‌شان در مقابل مفسدان و ستم پیشگان.

به خاطر اینکه کار تربیت سال‌های طولانی را در بر می‌گیرد، والدین و معلمان را به مراجعه منظم و دوره‌ای این مقاله نصیحت می‌کنم تا بتوانیم این گام‌های عملی را در زندگی اطفال خویش به نمایش بگذاریم.

الله متعال در زندگی شما و متربیان تان برکت دهد و اعمال شایسته من و شما را قبول نماید.

از دعای خیرتان فراموش‌مان نکنید.


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

5 × پنج =