یک روز با معاویه رضی الله عنه!

8578587787 - یک روز با معاویه رضی الله عنه!


اشاره: در پیش‌گفتار ترجمه‌ی فارسی کتاب مروج الذهب مسعودی، که توسط انتشارات علمی و فرهنگی منتشر شده است، آمده: «مسعودی ـ صاحب کتاب مروج الذهب ـ بی‌گمان شیعی مذهب بوده است. محققان معاصر عرب او را معتزلی شافعی می‌دانند. درباره‌ی شافعی بودن مسعودی، ابن عماد (متوفى ۱۰۹۰ ق) در شذرات الذهب، به تصریح می‌گوید که مسعودی شافعی جز مسعودی مورخ صاحب مروج الذهب است و شخص دیگری است. ظاهراً شبهه معتزلی بودن مسعودی نیز از آن‌جاست که بسیاری از اصول کلام معتزله با اصول عقاید شیعه مشترک است و معتزلیان در نکات بسیاری با شیعه هم‌سخن‌اند. علمای رجال شیعه از نجاشی (متوفى ۴۵۰ ق) تا زمان ما در کتب رجال خود مسعودی را شیعه دانسته‌اند. مهم‌ترین دلیل شیعه بودن مسعودی دو کتاب موجود او ـ مروج الذهب و التنبیه والاشراف ـ است که عقاید او را آشکار می‌کند: به دنبال نام ائمه، علیه السلام می‌آورد و در هر باب فصلی جداگانه درباره‌ی زندگی و وفات ائمه (ع) باز می‌کند و از قیام‌های شیعی با هم‌دلی سخن می‌گوید.»

به گفته میکائیل کوپرسن، گرچه مسعودی در آثار به جای مانده اش مذهبش را اعلام ننموده است. ولی نحوه برخورد او با تاریخ صدر اسلام مخصوصاً خلافت علی ابن ابی طالب، و نیز عنوان بعضی از کتاب‌هایی از او که اکنون از میان رفته اند. اندک شکی در مورد شیعه بودن او باقی می‌گذارد. دانشنامه اسلام، امامیه بودن مسعودی را غیر قابل انکار می‌داند. در عین حال مذهب فقهی او را به احتمال زیاد شافعی معرفی می‌کند. به گفته دانشنامه اسلام نویسندگان شیعه به اتفاق مسعودی را هم-مذهب خود می‌دانند.

اما در میان نویسندگان سنّی برخی وی را سنّی معتزلی و برخی وی را شیعه می‌دانند. به گفته جان هیوود، مسعودی به همه مذاهب از جمله هندو، زرتشتی، یهودیت و مسیحیت علاقه نشان داده است ولی در نگارش تاریخ خود به صورت غیر نقادانه آنچه را می‌شنیده نقل می‌کرده است. امام تاج الدین السبکی (۷۷۱هـ) فقیه و مورخ بزرگ شافعی، نام مسعودی ذیل طبقه سوم فقهای شافعی ذکر کرده و کوچک‌ترین اشاره ای به تشیع او نکرده بلکه نوشته: «وقیل إنه کان معتزلی العقیدة.» (الطبقات الشافعیة: ۳/۴۵۶ ـ دارهجر) به خاطر زیاد بودن دلایل شیعی بودن مسعودی در کتاب‌هایش، ابن حجر عسقلانی در لسان المیزان به شیعی و معتزلی بودن وی و امام ذهبی به معتزلی بودنش تصریح نموده‌اند که مهم‌ترین دلایل به شرح ذیل می‌باشد: دلیل اول: وی در کتاب مروج الذهب به ذکر زندگانی علی بن ابی‌طالب رضی الله عنه به مراتب توجه بیش‌تری حتى نسبت به زندگانی پیامبر خدا داشته است. دلیل دوم: وی در کتاب مروج الذهب، تمام توجه خویش را به خانواده علوی و دنبال کردن اخبار آنان به شکلی واضح معطوف داشته است. اسماعیل پاشا بعدای در کتاب هدیة العارفین نوشته است: مسعودی، علی بن حسین بن علی هذلی بغدادی، ابوالحسن مسعودی مورخ، ساکن مصر، شیعی بود و در سال ۳۴۶ در مصر درگذشت و و کتاب اثبات الوصیة متعلق به اوست.

علامه حرانی نیز درباره‌ی کتاب مروج الذهب نوشته است: «تاریخ مسعودی مملو از دروغ است و دروغ در آن چنان زیاد است که به جز خداوند کسی دیگر اندازه‌ی آن‌ها را نمی‌داند.»

بسیاری از علمای شیعه در کتاب‌های معتبرشان وی را به شیعه بودن نسبت داده‌اند.

در این متن که از کتاب مروج الذهب برگزیده شده است و ترجمه‌ی فارسی آن توسط یکی از مترجمان زبردست ایران ـ ابوالقاسم پاینده که شیعی می‌باشد ـ صورت گرفته است، به مرور زندگی معاویه بن ابی سفیان در یک روز پرداخته شده است که طول روز چه کارهای می‌کرده است. با هم به روایت مسعودی، زندگی یك روز معاویه رضی الله عنه را مرور می‌كنیم:

«از جمله رسوم معاویه این بود كه روز و شب پنج بار، بار می‌داد. وقتی نماز صبح می‌گزاشت، نزد قصه‌گو می‌نشست تا او قصه‌های خود را بسر می‌برد. آن‌گاه به درون می‌رفت و مصحف او را می‌آوردند و جزوی می‌خواند. آن‌گاه وارد منزل می‌شد و به امر و نهی می‌پرداخت. آن‌گاه چهار ركعت نماز می‌خواند و به مجلس می‌آمد و وزیرانش به نزد وی می‌شدند و در كارهای روزانه با او سخن می‌گفتند، آن‌گاه ناشتایی می‌آوردند كه باقی‌مانده‌ی غذای شب بود بزغاله‌ی سرد یا جوجه یا چیزی مانند آن، آن‌گاه مدتی سخن می‌گفت. سپس برای كارهای لازم خود به منزل می‌رفت، پس از آن برون می‌شد و می‌گفت: ای غلام! صندلی را بیار. و به مسجد می‌رفت و پشت به مقصوره می‌داد و روی صندلی می‌نشست و نگهبانان می‌ایستادند و ناتوان و اعرابی و كودك و زن و كسانی كه پشتیبانی نداشتند، پیش او می‌آمدند. یكی می‌گفت: «ستم دیده‌ام.»

می‌گفت: «رفع ظلم از او بكنید.»

دیگری می‌گفت: «به من تعدی كرده‌اند.»

می‌گفت: «یكی را با او بفرستید.»

یكی می‌گفت: «با من چنان كرده‌اند.»

می‌گفت: «در كارش بنگرید.»

و همین كه كسی نمی‌ماند، داخل می‌شد و بر تخت می‌نشست و می‌گفت: «مردم را به ترتیب مقاماتشان بار دهید و هیچ كس مرا از جواب سلام باز ندارد.

بدو می‌گفتند: «روز امیرالمؤمنین، كه خدا عمرش را دراز كند، چگونه آغاز شده است؟»

می‌گفت: «به نعمت خدا.»

و چون همه می‌نشستند، می‌گفت: «ای حاضران! شما را اشراف گفته‌اند برای آن كه از میان دیگران به این مجلس تشرف یافته‌اید، بنابر این، حاجات كسانی را كه به ما دست نمی‌یابند، به ما برسانید.»

یكی بر می‌خاست و می‌گفت: «فلانی به شهادت رسیده است.»

می‌گفت: «برای فرزندانش مقرری تعیین كنید.»

دیگری می‌گفت: «فلانی از اهل و عیال خود دور افتاده است.»

می‌گفت: «به رعایت آن‌ها قیام كنید. به آن‌ها عطا بدهید، حوائجشان را برآورید، به كارشان برسید.»

آن‌گاه غذا می‌آوردند و نویسنده می‌آمد و بالای سر او می‌ایستاد. یكی می‌آمد، می‌گفت: «بر سفره بنشین.» او نیز می‌نشست و دست می‌برد و دو یا سه لقمه می‌خورد و نویسنده نامه‌ی او را می‌خواند و معاویه درباره‌ی او دستور می‌داد و می‌گفت: ای بنده‌ی خدا! یكی دیگر.» و او بر می‌خاست و یكی دیگر پیش می‌آمد تا به همه ارباب حاجت می‌رسید. بسا می‌شد چهل نفر از صاحبان حاجت در مدت صرف غذا به نزد او می‌شدند. آن‌گاه غذا را بر می‌داشتند و به مردم می‌گفتند: «مرخصید.» و آن‌ها می‌رفتند و معاویه نیز به منزل می‌رفت و دیگر كسی به او دسترسی نداشت.

وقتی اذان ظهر گفته می‌شد، برون می‌آمد و نماز می‌كرد و به درون می‌رفت و چهار ركعت نماز می‌گزاشت، آن‌گاه می‌نشست و خواص را می‌پذیرفت، اگر وقت زمستان بود، از ره‌آورد حاجیان از قبیل نان‌های برشته و خشكنانج و گرده‌های آمیخته به شیر و شكر و آرد سفید و كلوچه و میوه‌های خشك برای حضار می‌آوردند و اگر تابستان بود، میوه‌ی تازه می‌آوردند. وزیرانش پیش وی می‌آمدند و درباره‌ی كارهای باقی‌مانده‌ی روز با وی سخن می‌گفتند و هم‌چنان تا پسینگاه می‌نشست. آن‌گاه برون می‌شد و نماز پسین می‌گزاشت، سپس به منزل خود می‌رفت و دیگر كسی به او دسترسی نداشت.

وقتی نزدیك غروب می‌شد، برون می‌شد بر تخت خود می‌نشست و مردم را به ترتیب مقاماتشان می‌پذیرفت و غذا می‌آوردند و به قدر مدتی كه اذان مغرب می‌گفتند، از آن فراغت می‌یافت، ولی اهل حاجت را نمی‌پذیرفت تا غذا را برمی‌داشتند. اذان مغرب گفته می‌شد و برون می‌رفت و نماز مغرب می‌كرد و از پی آن چهار ركعت نماز می‌كرد كه در ضمن هر ركعت پنجاه آیه به صدای بلند یا آهسته می‌خواند. پس از آن به منزل می‌رفت و دست كسی به او نمی‌رسید تا اذان نماز عشا را می‌گفتند، برون می‌شد و نماز می‌گزاشت. آن‌گاه خواص و وزیران و اطرافیان را می‌پذیرفت و وزیران درباره‌ی كارهای اول شب با وی سخن می‌گفتند و تا یك ثلث شب به اخبار و ایام عرب و عجم و ملوك آن‌ها و روش رعیت‌پروری و سیرت شاهان ملل و جنگ‌ها و حیله‌ها و رعیت‌پروریشان می‌گذشت. آن‌گاه تحفه‌های جالب از حلوا و خوردنی‌های جالب دیگر از پیش زنانش برای او می‌آوردند.

پس از آن به درون می‌رفت و ثلث شب را می‌خفت. پس از آن بر می‌خاست و دفترهایی را كه سرگذشت و اخبار و جنگ‌ها و خدعه‌های ملوك در آن ثبت بود، می‌خواست و غلامان مخصوص كه مأمور نگهداری و قرائت دفترها بودند، به خواندن آن می‌پرداختند و هر شب شمه‌ای از اخبار و سرگذشت و آثار و اقسام سیاستمداری‌ها به گوش او می‌خورد. سپس برون می‌شد و نماز صبح می‌گزاشت و هر روز را به همان ترتیب كه گفتیم، به سر می‌برد.

جمعی از اخلاف وی چون عبدالملك مروان و دیگران خواستند روش او گیرند، اما در بردباری و قوت سیاست و تدبیر و مدارا با طبقات مردم بدو نرسیدند.»

• مروج الذهب،ترجمه‌ی ابوالقاسم پاینده: ج 2، صص 33-35، چاپ هفتم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1382


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *